پژوهشنامه بازرگانی

پژوهشنامه بازرگانی

تحلیل نهادی پیرامون علل تأخیر در تصویب و اجرای موافقتنامه‌های تجاری مرتبط با ایران؛ مطالعه موردی موافقتنامۀ تجارت آزاد ایران و اوراسیا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا مولایاری 1
حسن دانایی فرد 2
احسان سلطانی فر 3
سید محمد طاها اطهری 4
1 دانشجو دکتری خط‌مشی‌گذاری عمومی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس
2 استاد گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 استادیار گروه بازرگانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران
4 دانشجو کارشناسی ارشد، مدیریت بازرگانی، دانشگاه امام صادق (ع)
10.22034/ijts.2026.2081104.4230
چکیده
با توجه به نقش فزاینده ترتیبات تجاری منطقه‌ای در ساماندهی جریانات تجاری و تعمیق ادغام اقتصادی، یکی از چالش‌های مزمن سیاست تجاری ایران، تأخیرهای ساختاری و طولانی در تصویب و اجرای موافقتنامه‌های تجاری است. پژوهش حاضر با تمرکز بر این مسئله، می‌کوشد سازوکارهای نهادی و بروکراتیکی را تبیین کند که این تأخیرها را به‌صورت پایدار در فرآیند سیاستگذاری و اجرای تعهدات تجاری بازتولید می‌کنند. این مطالعه با رویکردی کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انجام شده و داده‌ها در چارچوب نظری «ظرفیت دولت» مورد واکاوی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که کندی در پیشبرد موافقتنامه‌های تجاری برآیند برهم‌کنش چند منطق ساختاری است. «منطق استقلال‌محور» نهادینه‌شده در سیاست صنعتی و تجاری، واردات را تهدیدی هنجاری برای خوداتکایی تلقی کرده و تصمیم‌گیری را به سمت احتیاط، محدودسازی و تعلیق سوق می‌دهد. این منطق در بستر «فشارهای ساختاری بیرونی» ناشی از تحریم‌ها تشدید می‌شود که سیاست تجاری را از مسیر برنامه ‌محور خارج کرده و آن را به کنش‌های واکنشی و کوتاه‌مدت فرو می‌کاهد. همزمان، «فرسایش ظرفیت فنی و انسانی» در نهادهای متولی، در کنار «ناهماهنگی نهادی» و فقدان مرکزیت سیاست تجاری، چرخه مذاکره، تصویب و اجرا را در معرض اصطکاک‌های بخشی، کندی‌های بروکراتیک و مقاومت‌های اجرایی قرار می‌دهد. این وضعیت در پیوند با بی‌ثباتی سیاستی و تغییرات مکرر مقررات، اجرای تعهدات بین‌المللی و اعتمادسازی نزد شرکای خارجی را به‌طور جدی تضعیف می‌کند. تحلیل نهایی نشان می‌دهد که ریشه این تأخیرها را باید در ضعف بنیان‌های کلیدی حکمرانی شامل «یکپارچگی»، «هماهنگی»، «رسانایی بروکراتیک» و «پاسخگویی» جست‌وجو کرد. بر این اساس، اصلاح سیاست تجاری ایران مستلزم بازسازی ظرفیت بروکراتیک، تقویت نهادهای تخصصی، ایجاد مرکزیت نهادی برای هدایت سیاست تجاری و تثبیت قواعد پایدار تجاری است.
کلیدواژه‌ها
حکمرانی تجاری/ سیاستگذاری تجاری/ ظرفیت دولت/ موافقتنامه‌های تجاری/ موافقتنامه اوراسیا / ناهماهنگی نهادی
موضوعات

عنوان مقاله English

Institutional Analysis of the Causes of Delay in the Ratification and Implementation of Trade Agreements Related to Iran:A Case Study of the Iran-Eura:

نویسندگان English

Mohammadreza Molayari 1
Hassan Danaeefard 2
Ehsan Soltanifar 3
Mohammadtaha Athari 4
1 PhD Candidate in Public Policy, Faculty of Management and Economics, Tarbiat Modares University
2 Organizational Affiliation: Professor of Management Faculty of Management and Economics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Business School of Management, Faculty of Commerce and Business Administration, University of Tehran, Tehran / Iran
4 Master’s Student in Business Management, Imam Sadiq University (ISU), Tehran, Iran
چکیده English

Given the growing role of regional trade arrangements in organizing trade flows and deepening economic integration, one of the persistent challenges of Iran’s trade policy lies in the structural and protracted delays in the ratification and implementation of trade agreements. Focusing on this issue, the present study seeks to explain the institutional and bureaucratic mechanisms that continuously reproduce these delays throughout the processes of policymaking and commitment enforcement. Employing a qualitative approach based on document analysis and semi structured interviews, the data were analyzed through the theoretical lens of state capacity. The findings reveal that stagnation in advancing trade agreements results from the interplay of several structural logics. A self-reliance-oriented logic embedded in industrial and trade policy frames imports as a normative threat to national autonomy and steers decision making toward caution, restriction, and postponement. This logic is further reinforced by structural external pressures induced by sanctions, which divert trade policymaking from a programmatic path toward short term and reactive responses. Simultaneously, the erosion of technical and human capacity within trade institutions together with institutional fragmentation and the absence of a central coordinating authority exposes the negotiation-ratification-implementation cycle to sectoral frictions, bureaucratic inertia, and administrative resistance. Coupled with policy instability and frequent regulatory shifts, these conditions complicate compliance with international commitments and erode the confidence of foreign partners. The analysis demonstrates that the roots of these delays lie in deficiencies across the core pillars of state capacity, namely institutional integration, coordination, bureaucratic efficiency, and accountability. Accordingly, reforming Iran’s trade policy requires rebuilding bureaucratic capacity, strengthening specialized institutions, establishing a central coordinating authority, and stabilizing trade regulations.

کلیدواژه‌ها English

Trade Governance
Trade Policy
State Capacity
Eurasian Trade Agreement
Institutional Fragmentation
-         آذربایجانی، کریم، رنجبر، همایون و شعاعی، فروغ. (1392). دستاوردهای تجاری انعقاد توافقنامه تجارت آزاد میان کشورهای منتخب منا و بلوک آسه‌آن. پژوهشنامه بازرگانی، 18(69)، 1-22.
-         امینی زاده، میلاد، کرباسی، علیرضا، ریاحی، اندیشه و رمضانی، محمدرضا. (1398). ارزیابی اثر عضویت ایران در موافقت‌نامه‌های تجاری بر صادرات زعفران. زراعت و فناوری زعفران، 7(4)، 537-549. doi:10.22048/jsat.2019.127121.1292
-         اوانز، پیتر. (1401). توسعه یا چپاول: نقش دولت در تحول صنعتی (ترجمه عباس مخبر). تهران: طرح نو.
-         الهی، ناصر، معصوم‌زاده، الهه، کیاالحسینی، سید ضیاءالدین و عربی، سید هادی. (1400). بررسی آثار موافقتنامه تجاری بین ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا بر بخش‌های صادراتی صنعت و کشاورزی؛ رهیافتی از مدل جاذبه. پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 11(44)، 105-120. doi:10.30473/egdr.2020.51845.5701
-         التجائی، ابراهیم و پورباقر، زهرا. (1393). بررسی جهت‌گیری سیاست‌های بازرگانی خارجی ایران. فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، 2(7)، 109-134. http://qjfep.ir/article-1-121-fa.html
-         بانک جهانی. (1395). حکمرانی و قانون (ترجمه ایمان موسی‌زاده، عباس شهرابی و محمدعلی نژاد). تجارت فردا، شماره 212.
-         ترانتاس، جرجیس. (1392). مطالعه تطبیقی ابزارهای قانون‌گذاری (ترجمه احمد مالمیری). مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره 13162.
-         تبیبی، م.، و همکاران. (1380). مطالعه پتانسیل تجاری میان ایران و اوکراین با استفاده از مدل جاذبه. پژوهشنامه بازرگانی، 21(1)، 61-82.
-         ثاقب، م. (1395). تحلیلی بر موافقتنامه‌های تجاری دوجانبه ایران و شرکای تجاری. مؤسسه پژوهش‌های بازرگانی.
-         ثاقب، حسن، فتحی، یحیی و صادقی، ملیحه. (1392). چارچوبی برای ارزیابی عملکرد موافقت‌نامه‌های تجاری. پژوهشنامه بازرگانی، 17(67)، 21-50.
-         خورشیدی، غلامحسین، علیپوریان، غلام عباس، حسینی، سید محمود و امین بیدختی، علی اکبر. (1393). الگوی راهبردی جاذبه توانباره صادراتی ایران در گروه D-8. فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی، 5(20)، 53-77.
-         داودی، پرویز و سزاوار، محمدرضا. (1401). بررسی افزایش نرخ ارز و تأثیر آن بر برخی متغیرهای کلان اقتصادی ایران در شرایط تحریم. پژوهش‌ها و چشم‌اندازهای اقتصادی، 22(4)، 99-117.
-         رازینی، ابراهیم‌علی، میرزایی‌نژاد، محمدرضا و شیرین‌زاده، معصومه. (1394). بررسی پتانسیل تجاری میان ایران و کشورهای منتخب در منطقه (ترکیه، سوریه، بحرین، عمان، قطر، کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی) با استفاده از مدل جاذبه. پژوهشنامه بازرگانی، 20(77)، 147-167.
-         رجب‌پور، حسین. (1395). ارزیابی جایگاه استراتژی توسعه صنعتی در برنامه‌های توسعه کشور. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره 14790.
-         رابینز، استیفن پی. (1391). تئوری سازمان: ساختار و طرح سازمانی (ترجمه مهدی الوانی و حسن دانایی‌فرد). تهران: صفار.
-         ریزوندی، محمدامیر، سحابی، بهرام، مومنی، فرشاد و یاوری، کاظم. (1394). کاوشی در تعریف نهاد: ارزیابی رویکردهای متاخر بدیل در تعریف نهاد. پژوهشنامه اقتصاد و برنامه‌ریزی، 20(4)، 185-210.
-         زارعی، محمدحسین. (1394). فرآیند دموکراتیک شدن پاسخگویی و مدیریت دولتی. در: گفتارهایی در حقوق عمومی مدرن. تهران: خرسندی.
-         زارعی، محمدحسین و محسن‌زاده، آزیتا. (1398). حقوق اداری دموکراتیک و پارادایم بوروکراسی وبری. در: محمد جلالی و محمدرضا ویژه (ویراستاران)، اندیشه‌های حقوق اداری (مقالات اهدایی به دکتر طباطبایی) (فصل 1). تهران: انتشارات حقوقی مجد.
-         شاه حسینی، محمدعلی، نظری، محسن و خروطی، محمدحسین. (1403). ارائه چارچوب قابلیت‌های رایزنی بازرگانی خارجی. تحقیقات بازاریابی نوین، 14(2)، 1-26. doi:10.22108/nmrj.2024.141619.3066
-         فرضی، نسرین، سلمانی بی‌شک، محمدرضا و نجاتی، مهدی. (1399). بررسی تأثیر موافقت‌نامه تجارت ترجیحی ایران و ترکیه بر سرمایه‌گذاری در ایران: رهیافت GTAP پویا. اقتصاد و الگو سازی، 11(4)، 83-107. doi:10.29252/jem.2021.220812.1582
-         فرضی، نسرین، سلمانی بی‌شک، محمدرضا و نجاتی، مهدی. (1400). بررسی تأثیر موافقت‌نامه تجارت ترجیحی بین ایران و ترکیه بر تولید بخش‌های مختلف اقتصادی ایران: براساس رهیافت پروژه تحلیل تجارت جهانی پویا. نظریه‌های کاربردی اقتصاد، 8(2)، 129-152. doi:10.22034/ecoj.2021.44481.2830
-         فوکویاما، فرانسیس. (1395). نظم و زوال سیاسی (ترجمه رحمن قهرمان‌پور). تهران: روزنه.
-         کمالی‌زاده، محمد و عطار، سعید. (1399). دولت و امنیت اقتصادی در ایران: الزامات سیاسی امنیت اقتصادی. تهران: جهاد دانشگاهی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی.
-         گیدنز، آنتونی. (1383). سیاست و جامعه‌شناسی در اندیشه ماکس وبر (ترجمه مجید محمدی). تهران: قطره.
-         مالیمیری، احمد. (1396). گزارش نظارتی درباره اجرای قوانین محیط کسب‌وکار. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره 15623.
-         مالیمیری، احمد و سیاح، سیدامیر. (1396). الگوی راهبردی حمایت از تولید: رویکردها و روش‌های حمایت در قوانین برنامه توسعه. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، شماره 15474.
-         مالیمیری، احمد. (1398). ویژگی‌های بروکراسی توانمند برای اجرای قانون. حقوق اداری، 6(19)، 209-237.
-         مولایاری، محمدرضا، ملک‌محمدی، حمیدرضا، اشتریان، کیومرث و سلطانی‌فر، احسان. (1403). ارائه چارچوبی برای بازطراحی الگوهای نهادی حکمرانی تجارت خارجی ج.ا. ایران؛ ارزیابی تطبیقی با رویکرد آمیخته. مطالعات مدیریت خدمات عمومی، 2(5)، 61-118. doi:10.22054/spsa.2025.87669.1070
-         نصراللهی، زهرا، ثاقب، حسن و افشاریان، سمیه. (1391). آثار برقراری موافقتنامه تجارت ترجیحی بین ایران و اتحادیه اروپا بر تجارت محصولات کشاورزی. مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، 1(4)، 125-149. https://sid.ir/paper/226511/fa
-         نقیب زاده، احمد و دلفروز، محمدتقی. (1394). بررسی فرایند توسعه اقتصادی کره جنوبی در چارچوب الگوی دولت توسعه‌گرای غیر دموکراتیک. فصلنامه سیاست، 45(4)، 1015-1032. doi:10.22059/jpq.2015.55956
-         هروانی، س.م.، و همکاران. (1397). تحلیل اقتصادی موافقتنامه‌های ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا. پژوهش‌های بازرگانی، (95)، 1-27.
-         هنری، نیکولاس. (1386). اداره امور عمومی و مسائل حکومتی (ترجمه عباس منوریان و ناصر عسگری). تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.
 
-         Balassa, B. (1967). Trade creation and trade diversion in the European Common Market. The Economic Journal, 77(305), 1-21.‏
-         Bagwell, K., & Staiger, R. W. (2004). Multilateral trade negotiations, bilateral opportunism and the rules of GATT/WTO. Journal of International Economics, 63(1), 1-29.‏
-         Besley, T., & Persson, T. (2009). The origins of state capacity: Property rights, taxation, and politics. American economic review, 99(4), 1218-1244.‏
-         Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.‏
-         Cárdenas, M. (2010). State capacity in latin america. Economía, 10(2), 1-45.‏
-         Chandran, B. P. S. (2011). Trade complementarity and similarity between India and ASEAN countries in the context of the RTA. Munich Personal RePEc Archive.
-         Collier, P. (2009). Wars, guns, and votes: Democracy in dangerous places. HarperCollins.
-         Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage.
-         De Castro, T. (2013). Trade cooperation indicators: Development of BRIC bilateral trade flows. Vienna Institute for International Economic Studies.
-         Dunn, R. M. (2009). International economics (6th ed.). Routledge.
-         Evans, P., & Rauch, J. E. (1999). Bureaucracy and growth: A cross-national analysis of the effects of “Weberian” state structures on economic growth. American Sociological Review, 64(5), 748-765.
-         Fukuyama, F. (2013). What is governance? Governance, 26(3), 347-368.
-         Feenstra, R. C. (2015). Advanced international trade: theory and evidence. Princeton university press.
-         Ghanbari, A., & Sagheb, M. (2006). Trade agreements and their impact on developing countries’ trade performance. Tehran: Institute for Trade Studies.
-         Ghanbari, M., & Sagheb, H. (2006). The effects of establishing preferential tariffs among the members of D8 group on Iranian agricultural trade. Agricultural Economics and Development, 55(1), 91-120. (In Persian)
-         Ghosh, A. (2009). Regional trade agreements and economic integration: An empirical investigation. World Trade Review, 8(4), 601-628.
-         Grindle, M. S. (2007). Good enough governance revisited. Development Policy Review, 25(5), 533-574.
-         Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59-82.
-         Haas, E. B. (1971). The study of regional integration: Reflections on the joy and anguish of pretheorizing. In L. N. Lindberg & S. A. Scheingold (Eds.), pp. 3-44.
-         Hanson, J. K., & Sigman, R. (2013). Leviathan’s latent dimensions: Measuring state capacity for comparative political research. APSA Annual Meeting Paper.
-         Hironaka, A. (2005). Neverending wars: The international community, weak states, and the perpetuation of civil war. Harvard University Press.
-         Hoekman, B. M., & Kostecki, M. M. (2009). The political economy of the world trading system: The WTO and beyond (3rd ed.). Oxford University Press.
-         Hope, K. R. (2006). Capacity development and good governance. In A. Leftwich (Ed.), Changing configurations of the developmental state. CRC Press.
-         Jenner, E. A., Fletcher, B. C., Watson, P., Jones, F. A., & Miller, L. (2004). Discrepancy between self-reported and observed hand hygiene behaviour in healthcare professionals. Journal of Hospital Infection, 56(4), 373-377.
-         Kempe, R. H. (2006). State capacity and governance. Südosteuropa, 54(1), 1-16.
-         Kocher, M. A. (2010). State capacity and the political consequences of external dependence. Studies in Comparative International Development, 45(4), 439-467.
-         Lindvall, J., & Teorell, J. (2016). State capacity as power: A conceptual framework. Lund University Working Paper.
-         Malesky, E. J., & Milner, H. V. (2021). Fostering global value chains through international agreements: Evidence from Vietnam. Economics & Politics, 33(1), 91-125. https://doi.org/10.1111/ecpo.12186
-         Pal, P. (2008). Regional trade agreements and improved market access in developed countries: The evidence. Economic and Political Weekly, 43(48), 83-92.
-         Pal, P. (2008). Regional trade agreements in developing countries: Policy options and challenges. New Delhi: ICRIER.
-         Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage.
-         Seung Jin Kim. (2013). Trade complementarity between South Korea and her major trading partners: Changes over the period (2005-2009). World Review of Business Research, 3(2), 41-55.
-         Soifer, H. D., & Vom Hau, M. (2008). Unpacking the strength of the state: The utility of state infrastructural power. Studies in Comparative International Development, 43(3-4), 219-230.
-         Staiger, R. W., & Bagwell, K. (2005). The economics of world trade agreements. World Trade Organization Discussion Paper.
-         Viner, J. (1950). The customs union issue. Carnegie Endowment for International Peace.
-         Whalley, J. (1998). Why do countries seek regional trade agreements? In The Regionalization of the World Economy (pp. 63-90). University of Chicago Press.
-         Whalley, J. (1998). Why do countries seek regional trade agreements? NBER Working Paper No. 5552.
-         World Bank. (2005). Global economic prospects: Trade, regionalism, and development. The International Bank for Reconstruction and Development.
-         World Bank. (2017). World development report 2017: Governance and the law. World Bank.
-         World Trade Organization (WTO). (2018). Regional Trade Agreements Information System (RTA IS). http://rtais.wto.org/UI/PublicMaintainRTAHome.aspx
-         World Trade Organization (WTO). (2018). World Trade Statistical Review 2018. Geneva: WTO Publications.
-         Azarbayejani, Karim, Ranjbar, Homayoun, & Shoaei, Forough. (2013). Commercial achievements of concluding free trade agreements between selected MENA countries and the ASEAN bloc. Commercial Research Journal, 18(69), 1-22. [In Persian]
-         Aminizadeh, Milad, Karbasi, Alireza, Riahi, Andisheh, & Ramazani, Mohammadreza. (2019). Evaluation of the effect of Iran’s membership in trade agreements on saffron exports. Saffron Agriculture and Technology, 7(4), 537-549. doi:10.22048/jsat.2019.127121.1292 [In Persian]
-         Evans, Peter. (2022). Development or plunder: The role of the state in industrial transformation (A. Mokhber, Trans.). Tehran: Tarh-e No. [In Persian]
-         Elahi, Naser, Masoumzadeh, Elaheh, Kiaolhosseini, Seyed Ziaoddin, & Arabi, Seyed Hadi. (2021). Investigating the effects of the trade agreement between Iran and the Eurasian Economic Union on industrial and agricultural export sectors: An approach based on the gravity model. Economic Growth and Development Research, 11(44), 105-120. doi:10.30473/egdr.2020.51845.5701 [In Persian]
-         World Bank. (2016). Governance and the law (E. Mousazadeh, A. Shahrabi, & M. A. Nejad, Trans.). Tejarat-e Farda, No. 212. [In Persian]
-         Farzi, Nasrin, Salmani Bishak, Mohammadreza, & Nejati, Mehdi. (2021). Investigating the impact of the preferential trade agreement between Iran and Turkey on the production of various economic sectors in Iran: Based on the dynamic GTAP approach. Applied Economic Theories, 8(2), 129-152. doi:10.22034/ecoj.2021.44481.2830 [In Persian]
-         Altajaei, Ebrahim, & Pourbagher, Zahra. (2014). Examining the orientation of Iran’s foreign trade policies. Quarterly Journal of Financial and Economic Policies, 2(7), 109-134. http://qjfep.ir/article-1-121-fa.html [In Persian]
-         Trantas, Georgis. (2013). Comparative study of legislative instruments (A. Malimiri, Trans.). Islamic Consultative Assembly Research Center, No. 13162. [In Persian]
-         Tabibi, M., et al. (2001). Study of trade potential between Iran and Ukraine using the gravity model. Commercial Research Journal, 21(1), 61-82. [In Persian]
-         Saghab, M. (2016). An analysis of bilateral trade agreements between Iran and its trade partners. Institute for Trade Studies and Research. [In Persian]
-         Saghab, Hassan, Fathi, Yahya, & Sadeghi, Maliheh. (2013). A framework for evaluating the performance of trade agreements. Commercial Research Journal, 17(67), 21-50. [In Persian]
-         Davoudi, Parviz, & Sazavar, Mohammadreza. (2022). Examining exchange rate increases and their effects on selected macroeconomic variables in Iran under sanctions. Economic Researches and Outlooks, 22(4), 99-117. [In Persian]
-         Razini, Ebrahim‑Ali, Mirzaeinejad, Mohammadreza, & Shirinzadeh, Masoumeh. (2015). Investigating the trade potential between Iran and selected countries in the region (Turkey, Syria, Bahrain, Oman, Qatar, Kuwait, Saudi Arabia, and the United Arab Emirates) using the gravity model. Commercial Research Journal, 20(77), 147-167. [In Persian]
-         Khorshidi, Gholamhossein, Alipourian, Gholam Abbas, Hosseini, Seyed Mahmoud, & Amin Bidokhti, Ali Akbar. (2014). Strategic gravity model of Iran’s export capability in the D-8 group. Strategic Management Studies, 5(20), 53-77. [In Persian]
-         Rajabpour, Hossein. (2016). Evaluation of the position of industrial development strategy in the country’s development plans. Islamic Consultative Assembly Research Center, No. 14790. [In Persian]
-         Robbins, Stephen P. (2012). Organization theory: Structure and organizational design (M. Alvani & H. Danaeefard, Trans.). Tehran: Saffar. [In Persian]
-         Rizvandi, Mohammad Amir, Sahabi, Bahram, Momeni, Farshad, & Yavari, Kazem. (2015). An inquiry into the definition of institution: Evaluation of recent alternative approaches in defining institutions. Journal of Economic Research and Planning, 20(4), 185-210. [In Persian]
-         Zarei, Mohammad Hossein. (2015). Democratic process of accountability and public management. In Discourses on modern public law. Tehran: Khorsandi. [In Persian]
-         Zarei, Mohammad Hossein, & Mohsenzadeh, Azita. (2019). Democratic administrative law and the paradigm of Weberian bureaucracy. In M. Jalali & M. R. Vizheh (Eds.), Thoughts on administrative law (Chapter 1). Tehran: Majd Legal Publications. [In Persian]
-         Shah Hosseini, Mohammad Ali, Nazari, Mohsen, & Khorouti, Mohammad Hossein. (2024). Presenting a framework for foreign commercial diplomacy capabilities. Modern Marketing Research, 14(2), 1-26. doi:10.22108/nmrj.2024.141619.3066 [In Persian]
-         Farzi, Nasrin, Salmani Bishak, Mohammadreza, & Nejati, Mehdi. (2020). Investigating the impact of the Iran-Turkey preferential trade agreement on investment in Iran: A dynamic GTAP approach. Economics and Modeling, 11(4), 83-107. doi:10.29252/jem.2021.220812.1582 [In Persian]
-         Nasrollahi, Zahra, Saghab, Hassan, & Afsharian, Somayeh. (2012). Effects of establishing a preferential trade agreement between Iran and the European Union on agricultural products trade. Iranian Applied Economic Studies, 1(4), 125-149. Retrieved from https://sid.ir/paper/226511/fa [In Persian]
-         Kamalizadeh, Mohammad, & Attar, Saeed. (2020). Government and economic security in Iran: Political requirements of economic security. Tehran: ACECR, Research Institute for Humanities and Social Studies. [In Persian]
-         Malimiri, Ahmad. (2017). Supervisory report on the implementation of business environment laws. Islamic Consultative Assembly Research Center, No. 15623. [In Persian]
-         Malimiri, Ahmad, & Sayyah, Seyed Amir. (2017). Strategic model for supporting production: Approaches and methods of support in development program laws. Islamic Consultative Assembly Research Center, No. 15474. [In Persian]
-         Malimiri, Ahmad. (2019). Characteristics of an empowered bureaucracy for law enforcement. Administrative Law, 6(19), 209-237. [In Persian]
-         Molayari, Mohammadreza, Malekmohammadi, Hamidreza, Eshterian, Keyomars, & Soltanifar, Ehsan. (2025). Presenting a framework for redesigning institutional patterns of foreign trade governance in the Islamic Republic of Iran: A comparative evaluation with a mixed approach. Public Service Management Studies, 2(5), 61-118. doi:10.22054/spsa.2025.87669.1070 [In Persian]
-         Naghibzadeh, Ahmad, & Delforouz, Mohammad Taghi. (2015). Examining the process of South Korea’s economic development within the framework of the non-democratic developmental state model. Politics Quarterly, 45(4), 1015-1032. doi:10.22059/jpq.2015.55956 [In Persian]
-         Harvani, S. M., et al. (2018). Economic analysis of agreements between Iran and the Eurasian Economic Union. Commercial Studies, 95, 1-27. [In Persian]
-         Henry, Nicholas. (2007). Public administration and public affairs (A. Monourian & N. Asgari, Trans.). Tehran: Management and Planning Organization of Iran. [In Persian]
-         Fukuyama, Francis. (2016). Political order and political decay (R. Ghahremanpour, Trans.). Tehran: Roozaneh. [In Persian]
-         Giddens, Anthony. (2004). Politics and sociology in Max Weber’s thought (M. Mohammadi, Trans.). Tehran: Ghatré. [In Persian]
 

  • تاریخ دریافت 25 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 06 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 12 اردیبهشت 1405