پژوهشنامه بازرگانی

پژوهشنامه بازرگانی

ارزیابی عملکرد صادرات ایران در مقایسه با کشورهای منطقه در دوره سند چشم‌انداز ۱۴۰۴

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فرهاد دژپسند 1
محمد سالاری شهری 2
1 دانشیار، عضو هیئت علمی گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای اقتصاد پولی، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.22034/ijts.2026.2088640.4266
چکیده
بررسی شاخص‌های کلان اقتصادی یکی از مهم‌ترین موضوعات در ارزیابی عملکرد دوره چشم‌انداز است. در این راستا، یکی از شاخص‌های کلیدی در ارزیابی وضعیت اقتصادی هر کشور موضوع صادرات می‌باشد. در ایران نیز این شاخص نقش مهمی در تعیین مسیر رشد اقتصادی و تعاملات بین‌المللی دارد. از این رو، هدف این مقاله بررسی عملکرد صادرات ایران در دوره سند چشم‌انداز بیست‌ساله 1404 است. بازه زمانی تحقیق مربوط به دوره 1384 تا 1403 بوده، و برای برآورد مدل از الگوی توزیع وقفه‌ای خودرگرسیون استفاده شده است. بررسی‌های آماری نشان می‌دهد که در سال 2016 (1395) نرخ رشد صادرات ایران 27.42 درصد بوده، توانسته به جایگاه اول منطقه از لحاظ این شاخص دست یابد. از طرفی، در این دوره بدترین نرخ رشد مذکور نیز مربوط به سال 2012 (1391)، با منفی 20.99 درصد می‌باشد. در این سال جایگاه ایران در بین کشورهای منطقه 15 بوده است. همچنین، نتایج حاصل از تخمین معادله صادرات بر اساس الگوی توزیع وقفه‌ای خودرگرسیون، برای دوره 1384 تا 1402 با تواتر فصلی نشان می‌دهد که؛ علل اصلی جایگاه نامطلوب ایران در بین کشوهای منطقه در حوزه شاخص صادرات و به نوعی عملکرد نامناسب این متغیر تحت تأثیر رشدهای شدید نرخ ارز، عدم رشد اقتصادی، تحریم‌های دوره 1391 تا 1394 و تحریم‌های 1397 تا 1400، بوده است. ضمن آن که ویروس کرونا نیز در عملکرد این شاخص اثر منفی داشته است.
کلیدواژه‌ها
سند چشم‌انداز / تجارت خارجی / صادرات / الگوی توزیع وقفه‌ای خودرگرسیون / تحریم
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluating Iran’s export performance compared to regional countries in the 1404 Vision Document period

نویسندگان English

farhad dejpasand 1
mohammad salari shahri 2
1 Associate Professor, Department of Economics, Faculty of Economics and Political Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. (Corresponding Author). f_dejpasand@sbu.ac.ir
2 Master graduate, Department of Economics, Faculty of Economics and Political Sciences, University of Shahid Beheshti, Tehran, Iran
چکیده English

Evaluating macroeconomic indicators is one of the most important approaches to assessing the performance of Iran’s 1404 Vision Document. Among these indicators, export performance is a key measure of a country’s economic conditions and international competitiveness. In Iran, exports also play a significant role in promoting economic growth and strengthening international economic relations. Therefore, the purpose of this study is to evaluate Iran’s export performance during the implementation period of the Twenty-Year Vision Document (1404). The study covers the period from 2005 to 2024, and the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model is employed to estimate the export equation. Descriptive analysis indicates that in 2016 (1395), when Iran’s export growth rate reached 27.42%, the country ranked first among the selected regional countries in terms of export growth. Conversely, the lowest export growth rate during the study period was recorded in 2012 (1391), at -20.99%, placing Iran in the fifteenth position among the regional countries. Furthermore, the estimation results based on quarterly data for the period 2005-2023 reveal that Iran’s relatively weak export performance and unfavorable regional ranking were mainly attributable to sharp exchange rate fluctuations, weak economic growth, the sanctions imposed during 2012-2015 and 2018-2021, and the adverse effects of the COVID-19 pandemic. Overall, the findings suggest that both macroeconomic instability and external shocks have significantly constrained Iran’s export performance throughout the Vision Document period.

کلیدواژه‌ها English

Vision Document
Foreign Trade
Export
Autoregressive Distributed Lag (ARDL)
Sanctions. Development plans, foreign trade, export, ARDL, Sanction
-         باقرپور اسکویی، الناز (1403). تحلیلی بر تأثیر نرخ ارز بر صادرات کشور. نشریه علمی امنیت اقتصادی، 12(4)، 81-90.
-         بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1385). گزارش خلاصه تحولات اقتصادی سال 1385.
-         پهلوانی، مصیب؛ دهمرده، نظر و حسینی، سیدمهدی (1386). تخمین توابع تقاضای صادرات و واردات در اقتصاد ایران با استفاده از روش همگرایی ARDL. نشریه اقتصاد مقداری، 4 (3)، 101-120.
-         حسنوند، علی‌اکبر؛ حسنوند، داریوش و نادمی، یونس (1397). تأثیر تحریم‌ها بر صادرات غیرنفتی ایران. فصلنامه سیاست‌های راهبردی و کلان، 6(4). doi: 10.32598/JMSP.6.4.666
-         خلیلیان، صادق و فرهادی، علی (1381). بررسی عوامل مؤثر بر صادرات بخش کشاورزی ایران. اقتصاد کشاورزی و توسعه، 10(39)، 71-84. doi: 10.30490/aead.2002.132309
-         دهقان خاوری، سعید؛ ایزدپناه، عارفه؛ امامی، مهرداد؛ کارگریان، زهرا؛ باقری، علیرضا؛ شاهی‌فرد، مصطفی (1402). بررسی اثر نوسانات نرخ ارز بر صادرات غیر نفتی ایران طی سال های ۱۳۹۹-۱۳۸۰. نخستین کنفرانس بین المللی اقتصاد دریا پایه.
-         دژپسند، فرهاد و سالاری شهری، محمد (1403). عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی در برنامه‌های توسعه دوره سند چشم‌انداز 1404 ایران. فصلنامه مجلس و اقتصاد، دوره 2، 424-457. doi: 10.22034/mec.2025.17646.1097
-         راعی, سیده سمانه و دهمرده قلعه نو, نظر . (1400). تأثیر اقتصاد دانش بنیان بر صادرات غیرنفتی ایران. فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری. 18 (2). 43-55.
10.22055/jqe.2020.26777.1922.
-         سازمان برنامه و بودجه کل کشور (1404). گزارش ارزشیابی سند چشم‌انداز 1404 ایران.
-         سایت بانک جهانی. https://data.worldbank.org/
-         سپهردوست، حمید؛ تارتار، محسن و داوری، راضیه (1399). تأثیر بهره‌وری علمی بر رشد صادرات. پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 11(41)، 97-116.
-         سری زمانی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. https://tsdview.cis.cbi.ir/
-         شاکری، عباس (1384). عوامل تعیین‌کننده صادرات غیرنفتی ایران. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران، 6(21).
-         عادلی، عبدالحمید؛ غفاری، هادی؛ و شایگانی، بیتا (1401). اثر تحریم‌های اقتصادی بر صادرات ایران با استفاده از روش کنترل ساختگی. فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران. 11 (41). 97 - 127. 10.22084/aes.2021.23030.3199
-         معصوم، محمد و یوسفی، شبنم (1400). عوامل موثر بر عملکرد صادرات. دوماهنامه بررسی‌های بازرگانی، 19 (107).
-         نجفی چالشتری، جهانگیر؛ دائی‌کریم‌زاده، سعید؛ و شریفی رنانی، حسین (1404). تجزیه و تحلیل آثار تحریم‌ها بر صادرات غیرنفتی ایران با استفاده از روش کنترل مصنوعی. نظریه‌های کاربردی اقتصادی، 12 (2). ص 127 - 144. 10.22034/ecoj.2025.65239.3389
-         نوفرستی، محمد (1400). اقتصادسنجی کاربردی داده‌های سری زمانی. تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
-         یزدانی، مهدی؛ صمصامی، حسین؛ و طهماسبی، زهرا (1403). ارزیابی وجود شرط مارشال- لرنر تعمیم‌یافته در صنایع کارخانه‌ای منتخب ایران. اقتصاد و تجارت نوین. 19 (64) ص 175 - 214. 10.30465/jnet.2025.49149.2148
 
-          Abdulla, Hazhar Khalid Ali (2019). An Analysis of Exports and Imports and Their Effect on the Economic Growth in Iraq. Journal of Social Sciences, 3(2):68-76. 10.25079/ukhjss.v3n2y2019.
-          Aydaş, M., & Canbaloğlu, B. (2024). The Impact of Real Effective Exchange Rate on Turkish Export Performance: An ARDL Application. AYBU Business Journal, 4(2), 1-11. https://doi.org/10.61725/abj.1562664.
-          Albinia, Sava , Sofyan, Mohammad (2023). The Effect of Exchange Value and Inflation on Non-Oil and Gas Export Value Period 2015 -2021. Journal of Management and Business 1(1):1-16. 10.61194/ijmb.v1i1.1.
-          Abdull J. Saaed and Majeed Ali Hussain (2015). Impact of Exports and Imports on Economic Growth: Evidence from Tunisia. Journal of Emerging Trends in Economics and Management Sciences (JETEMS) 6(1):13-21.
-          Dwi Joko Siswanto, Erlyn Shukma Dewi, Ickhsanto Wahyudi, Tantri Yanuar Rahmat Syah (2022). Analysis of Factors Affecting the Export of Batik in Indonesia. Journal of social science. 3 (6).
-          Euis Sumiyati (2020). Factors Affecting Manufacturing Exports. Journal of Economics Business and Accountancy Ventura. 23(2):254-266. 10.14414/jebav.v23i2.2303.
-          Ema Nopiana, Zannur Habibah (2022). THE EFFECT OF EXCHANGE RATES, EXPORTS AND IMPORTS ON ECONOMIC GROWTH IN INDONESIA. JOURNAL OF MANAGEMENT ACCOUNTING GENERAL FINANCE AND INTERNATIONAL ECONOMIC ISSUES. 1(3):111-122.
-          Gururaj B., Satishkumar M., M.K. Aravinda Kumar (2016). Analysis of factors affecting the performance of exports in India. International Journal of Agriculture Environment and Biotechnology. 9(4):613. 10.5958/2230-732X.2016.00079.6.
-          Hidayat, Agus Maolana, Purwanda, Eka, Hady Siti Hadijah, Gugun Sodik (2024). Impact of exchange rates, Inflation, foreign direct investment, government spending, and economic openness on exports, imports, and economic growth in Indonesia. Journal of Infrastructure, Policy and Development, 8(6). doi.org/10.24294/jipd.v8i6.3270.
-          Hafiz Asim, Adnan Ali Shahzad, Bilal Nafees, Muhammad Faraz Mubarak (2022). Examining the Factors Affecting Exports Performance: Empirical Evidence from Finland. JISR management and social sciences & economics. 20 (2). doi.org/10.31384/jisrmsse/2022.20.2.5.
-          Krueger, A. O. (1998). Why trade liberalisation is good for growth. The Economic Journal, 108(450), 1513-1522.
-          Mohamed Abdelmonem Elshehawy , Hongfang Shen, Rania Ahmed (2014). The Factors Affecting Egypt’s Exports: Evidence from the Gravity Model Analysis. Open Journal of Social Sciences.2(11):138-148. 10.4236/jss.2014.211020.
-          Naptania Ilmas, Mia Amelia, Rafli Risandi (2022). ANALYSIS OF THE EFFECT OF INFLATION AND EXCHANGE RATE ON EXPORTS IN 5-YEAR ASEAN COUNTRIES (YEARS 2010-2020). Jurnal Ekonomi Trisakti. 2(1):121-132. 10.25105/jet.v2i1.13561.
-          Şahin Karabulut (2020). The Impact of Imports on Exports of Turkey. Yonetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi. 18(1):76-90. 10.11611/yead.607439.
-          Thomas Habanabakize (2020). The effect of economic growth and exchange rate on imports and exports: The south african post-2008 financial crisis case. North West University. 12 (1). 10.34109/ijefs.202012114.
 
 
 
 

  • تاریخ دریافت 22 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 30 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 01 تیر 1405