پژوهشنامه بازرگانی

پژوهشنامه بازرگانی

تحلیل اقتصادی حقوق سرمایه‌گذاری خارجی با تأکید بر الزامات غیرمالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن صادقی 1
فرزان ایرانپور 2
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق تجاری اقتصادی بین المللی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
10.22034/ijts.2026.2087891.4260
چکیده
سرمایه‌گذاری خارجی در دهه‌های اخیر از رویکرد صرفاً سود محور به سمت ادغام ملاحظات غیرمالی حرکت کرده است. مسئله اصلی آن است که در نظام سنتی، رعایت الزامات غیر مالی نظیر استانداردهای زیست‌محیطی، اجتماعی و حکمرانی[1] غالباً مانعی برای سودآوری تلقی می‌شود، در حالی که نادیده گرفتن این الزامات می‌تواند به سلب مالکیت خزنده[2]، نقض رفتار عادلانه و افزایش ریسک‌های سیاسی منجر شود. سؤال اصلی این است: الزامات غیرمالی چگونه بر حقوق و تعهدات متقابل دولت میزبان و سرمایه‌گذار خارجی اثر می‌گذارند و آیا از منظر اقتصادی کارایی سرمایه‌گذاری را افزایش می‌دهند؟ روش تحقیق توصیفی‑تحلیلی و کمی‑اقتصادسنجی است و در بخش کمی از تکنیک تصمیم‌گیری چندمعیاره[3] استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد این الزامات، برخلاف تصور سنتی که آن‌ها را هزینه‌ای تحمیلی می‌دانست، ابزاری برای درونی‌سازی هزینه‌های بیرونی و اصلاح ناکارآمدی‌های بازار هستند. در بخش حقوقی، مقاله تحول اسناد بین‌المللی به سمت تعهدات معاهداتی و جایگاه این الزامات در حقوق ایران (نظم عمومی اقتصادی و اصل ۵۰ قانون اساسی) را بررسی می‌کند. در نهایت، روش تصمیم‌گیری چندمعیاره اثبات می‌کند سرمایه‌گذاری متعهد به الزامات غیرمالی، با کاهش ریسک‌های سیاسی و حقوقی و تضمین سود بلندمدت، کارایی اقتصادی بالاتری نسبت به سرمایه‌گذاری سنتی دارد.



[1]. ESG


[2]. «سلب مالکیت خزنده عبارت است از مجموعه اقدامات تدریجی و پیوسته دولت میزبان که هر یک به تنهایی سلب مالکیت محسوب نمی‌شود، اما در مجموع ارزش سرمایه‌گذاری را به گونه‌ای کاهش می‌دهد که عملاً معادل سلب مالکیت است» (دالزر و شروئر، ۱۳۹۶، ص ۱۸۰).


[3]. TOPSIS
کلیدواژه‌ها
سرمایه‌گذاری خارجی / الزامات غیرمالی / تحلیل اقتصادی حقوق / محیط زیست / مسائل اجتماعی / حاکمیت شرکتی / کارایی اقتصادی
موضوعات

عنوان مقاله English

Economic Analysis of the Legal Aspects of Foreign Investment with Emphasis on Non-Financial Considerations

نویسندگان English

Mohsen Sadeghi 1
Farzan Iranpour 2
1 Associate Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran. (Corresponding author)
2 M.A. Student in International Economic and Commercial Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

In recent decades, foreign investment has evolved from a purely profit-driven approach toward the integration of non-financial requirements into investment decision-making. The main issue addressed in this study is that, within the traditional legal and economic framework, compliance with environmental, social, and governance (ESG) standards is often regarded as a constraint on profitability and an additional cost, whereas neglecting these requirements may lead to creeping expropriation, violations of the fair and equitable treatment (FET) standard, and increased political and legal risks. The main research question is how non-financial requirements influence the reciprocal rights and obligations of host states and foreign investors, and whether they enhance investment efficiency from an economic perspective.
The study adopts a descriptive-analytical approach combined with quantitative econometric analysis. In the quantitative section, the Technique for Order Preference by Similarity to an Ideal Solution (TOPSIS) is employed as a multi-criteria decision-making method. The study examines the role and necessity of non-financial requirements, particularly environmental, social, and corporate governance (ESG) criteria, within the legal framework governing foreign investment.
The findings indicate that, contrary to the traditional view that considers these requirements merely as compliance costs, they function as effective mechanisms for internalizing externalities and correcting market failures. From a legal perspective, the study analyzes the evolution of international legal instruments toward binding treaty obligations and examines the status of these requirements in Iranian law within the framework of public economic order and Article 50 of the Constitution. Finally, the TOPSIS analysis demonstrates that investment projects committed to non-financial requirements achieve higher economic efficiency than conventional investments by reducing political and legal risks while ensuring long-term profitability.

کلیدواژه‌ها English

Foreign Investment
Non-Financial Requirements
Economic Analysis of Law
Environment
Social Issues
Corporate Governance
Economic Efficiency
-         ایران‌پور، فرهاد (۱۳۹۸). مبانی و کاربرد تحلیل اقتصادی در حقوق خصوصی. تهران: نشر دنیای اقتصاد تابان.
-         ایران‌پور، فرهاد (۱۴۰۰). تحلیل اقتصاد رفتاری در حقوق خصوصی. تهران: نشر مجد.
-         بادینی، حسن. (1385). آیا حقوق دانش مستقلی است؟. مطالعات حقوق خصوصی (حقوق)، -(74)، 1-45.
SID. https://sid.ir/paper/386198/fa
-          بادینی، حسن. (1382). مبانی فلسفی نگرش اقتصادی به حقوق. مطالعات حقوق خصوصی (حقوق)، -(62)، 91-135.
SID. https://sid.ir/paper/431526/fa
-          بادینی، حسن (۱۳۹۰). کارایی اقتصادی در حقوق خصوصی؛ نظریه و مصادیق. مطالعات حقوق خصوصی، ۴۱(۲)، ۷۱-۹۲.
-          بادینی، حسین (۱۳۸۵). فلسفه مسئولیت مدنی. تهران: نشر میزان. باقری، محمود (۱۳۸۶). اقتصاد حقوق (پیش‌درآمدی بر تحلیل اقتصادی حقوق). تهران: نشر میزان.
-         دالزر، رودولف، و شروئر، کریستوف (۱۳۹۶). اصول حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری (ترجمه سید قاسم زمانی و به‌آذین حسیبی). تهران: نشر شهر دانش.
-          سالواتوره، دومینیک (۱۳۸۳). تئوری و مسائل اقتصاد خرد (ترجمه حسن سبحانی). تهران: نشر نگاه دانش.
-          شیروی، عبدالحسین (۱۴۰۳). حقوق اقتصادی. تهران: نشر سمت.
-          شیروی، عبدالحسین (۱۴۰۳). حقوق تجارت بین‌الملل. تهران: نشر سمت.
-          شیروی، عبدالحسین (۱۴۰۴). حقوق انرژی. تهران: نشر سمت.
-          شیروی، عبدالحسین (۱۴۰۴). حقوق نفت و گاز. تهران: نشر میزان.
-          صادقی، محسن (۱۴۰۵). کاربرد تحلیل اقتصادی حقوق در حقوق ایران (قانونگذاری، آرای قضایی, فقه و قراردادنویسی). تهران: نشر میزان.
-         قاسمی، مجتبی (۱۳۹۷). تحلیل اقتصادی حقوق. تهران: نشر سمت.
 
-          Aggarwal, P., Singh, A., & Malhotra, D. (2023). Linking Sustainable Finance and Environmental, Social, and Governance (ESG): A Systematic Literature Review & Sentiment Analysis. Delhi Technological University.
-          Badini, H. (2004). Philosophical Foundations of the Economic Approach to Law. Private Law Studies (Law), (62), 91-135. Available at: https://sid.ir/paper/431526/fa [In Persian] [cite: 4].
-          Badini, H. (2006). Is Law an Independent Discipline? Private Law Studies (Law), (74), 1-45. Available at: https://sid.ir/paper/386198/fa [In Persian] [cite: 4].
-          Badini, H. (2006). Philosophy of Civil Responsibility. Tehran: Mizan Publishers. [In Persian][cite: 4].
-          Badini, H. (2011). Economic Efficiency in Private Law: Theory and Applications. Private Law Studies, 41(2), 71-92. [In Persian][cite: 4].
-          Bagheri, M. (2007). Law and Economics (An Introduction to the Economic Analysis of Law). Tehran: Mizan Publishers. [In Persian][cite: 4].
-          Cooter, R., & Ulen, T. (2016). Law and Economics (6th ed.). Pearson Education [cite: 4].
-          Directive (EU) 2022/2464 of the European Parliament and of the Council of 14 December 2022 amending Regulation (EU) No 537/2014, Directive 2004/109/EC, Directive 2006/43/EC and Directive 2013/34/EU, as regards corporate sustainability reporting (CSRD).
-          Dolzer, R., & Schreuer, C. (2017). Principles of International Investment Law (S. Q. Zamani & B. Hasibi, Trans.). Tehran: Shahr-e Danesh Quarterly. [In Persian] [cite: 4].
-          Friede, G., Busch, T., & Bassen, A. (2015). ESG and financial performance: aggregated evidence from more than 2000 empirical studies. Journal of Sustainable Finance & Investment, 5(4), 210-233. https://doi.org/10.1080/20430795.2015.1118917[cite: 4].
-          Ghasemi, M. (2018). Economic Analysis of Law. Tehran: SAMT Publications. [In Persian] [cite: 4].
-          Hailes, O. (2022). Environmental Clauses in Investment Arbitration: Deep Roots, Green Shoots and Dead Wood. Special Issue on Energy Transition[cite: 4].
-          Iranpour, F. (2019). Foundations and Application of Economic Analysis in Private Law. Tehran: Donyaye Eghtesad Taban. [In Persian][cite: 4].
-          Iranpour, F. (2021). Behavioral Economic Analysis in Private Law. Tehran: Magd Publications. [In Persian][cite: 4].
-          Mallya, M. (2018). Bilateral Investment Treaties, Investor Obligations and Customary International Environmental Law. Journal of World Investment & Trade, 19(2), 263-280[cite: 4].
-          Posner, R. A. (2014). Economic Analysis of Law (9th ed.). Wolters Kluwer Law & Business[cite: 4].
-          Sadeghi, M. (2026). Application of Economic Analysis of Law in Iranian Law (Legislation, Judicial Precedents, Jurisprudence, and Contract Drafting). Tehran: Mizan Publishers. [In Persian][cite: 4].
-          Salvatore, D. (2004). Microeconomic Theory and Applications (H. Sobhani, Trans.). Tehran: Negah-e Danesh. [In Persian][cite: 4].
-          Shiravi, A. (2016). Economic Law. Tehran: SAMT Publications. [In Persian][cite: 4].
-          Shiravi, A. (2021). International Trade Law. Tehran: SAMT Publications. [In Persian][cite: 4].
-          Shiravi, A. (2024). Energy Law. Tehran: SAMT Publications. [In Persian][cite: 4].
-          Sornarajah, M. (2021). The International Law on Foreign Investment (6th ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108918046[cite: 4].
-          The Equator Principles (2020). A financial industry benchmark for determining, assessing and managing environmental and social risk in projects.
-          The ICSID Convention (Convention on the Settlement of Investment Disputes between States and Nationals of Other States).
-          The Paris Agreement (2015). United Nations Framework Convention on Climate Change.
-          The Rio Declaration on Environment and Development (1992). UN Doc. A/CONF.151/26 (Vol. I).
-          UNCTAD Reform Package for the International Investment Regime (2018). United Nations Conference on Trade and Development.
-          Van Harten, G. (2007). The public-private distinction in the international arbitration of individual claims against the state. International & Comparative Law Quarterly, 56(2), 371-394[cite: 4].
-          Zairis, G., Liargovas, P., & Apostolopoulos, N. (2023). Sustainable Finance and ESG Importance: A Systematic Literature Review and Research Agenda. Sustainability, 15(3), 2345. https://doi.org/10.3390/su15032345[cite: 4].
-          Zopounidis, C., & Doumpos, M. (2002). Multi-criteria decision aid in financial decision making. Journal of Multi-Criteria Decision Analysis, 11(4-5), 167-186[cite: 4].
 

  • تاریخ دریافت 12 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 12 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 10 تیر 1405