پژوهشنامه بازرگانی

پژوهشنامه بازرگانی

عدم تأیید چک صیادی توسط دارنده در سامانه و چالش صادرکننده در دریافت دسته‌چک جدید: نقد راه کارهای حقوقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی دانشگاه تهران
2 دانشجوی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
چکیده
     از زمان پیدایش چک صیادی، شاهد بروز سؤالات حقوقی و اقامه دعاوی جدید از جمله دعوای دارنده دال بر الزام صادرکننده چک به ثبت آن در سامانۀ صیاد بوده‌ایم. بااین‌حال، روی دیگر این رابطة حقوقی - که تاکنون در ادبیات حقوقی ما مورد توجه و تحلیل قرار نگرفته است - فرضی است که صادرکننده، نیازمند اخذ دسته‌چک جدید است و برای این منظور باید بخش عمده چک‌های صادره، منتهی به وصول یا دست‌کم تأیید چک توسط دارنده در سامانه صیاد شده باشد. اما در فروضی شاهد آنیم که چند دارنده بعد از اخذ لاشه کاغذی چک، بنا به هر دلیل موجه یا غیرموجه، از تأیید چک در سامانه صیاد امتناع می‌کنند و این امر، صادرکننده را - بخصوص در جایی که به دلیل شغلش نیازمند اخذ دسته‌چک جدید و صدور چک‌های متعدد است - دچار مشکل می‌کند و این سؤال را مطرح می‌نماید که آیا دعوای صادرکننده علیه دارنده دال بر الزام به تأیید چک در سامانه، قابلیت استماع دارد؟ و در صورت قابلیت استماع، آیا می‌توان راهکارهای قانونی جایگزین مطلوب تر و سریع تر به صادرکننده پیشنهاد داد؟ و آیا مقررات فعلی، ظرفیت پذیرش این راهکارهای پیشنهادی را دارند؟ این مقاله با روش کیفی و با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای و میدانی، درصدد بیان این فرضیه است که دعوای مورد بحث قابلیت استماع دارد و مقررات جاری کشورمان، ظرفیت پیشنهاد راهکار جایگزین و سریع‌تر را دارد. مقاله پیش‌رو در قالب دو بخش (گفتار نخست - بیان چالش‌ها و گفتار دوم- ارائه راهکارها) درصدد پاسخ به سؤالات و اثبات فرضیه‌های فوق است.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Non- Confirmation of Sayyadi Checks by the Holder in the System and the Issuer's Difficulty in Obtaining a New Check Book: A Legal Critique of Proposed Solutions

نویسندگان English

Mohsen Sadeghi 1
Mohammad Javad Hajbani 2
1 Associate Professor at University of Tehran
2 Faculty of Law and Political Sciences of University of Tehran
چکیده English

The introduction of a centralized check registration and tracking system in Iranian law, following amendments to the Check Act, has given rise to numerous legal questions and novel forms of litigation. One key issue is the obligation of the issuer to register checks in this system to preserve their authenticity as commercial documents, a requirement that is often the basis for lawsuits filed by holders against issuers. Current banking regulations generally require that a substantial portion of the issued checks be either settled or, at the very least, confirmed by holders within the system.
 In certain instances, holders, upon receiving the physical check, may declinewhether for justified or unjustified reasonsto confirm it in the system. This scenario gives rise to critical legal questions: Can an issuer pursue legal action against a holder to compel confirmation of a check? If such legal action is permissible, are there alternative remedies that could provide more efficient and practical outcomes than traditional court proceedings? Furthermore, do the existing regulatory frameworks allow for the adoption of such alternative solutions?
Using a qualitative methodology that combines library research with interviews conducted with judges and lawyers, this paper argues that these lawsuits are legally permissible and that current regulations provide scope for proposing alternatives as more efficient solutions. Divided into two sections, the study first identifies the challenges associated with this issue and then offers solutions, aiming to address the outlined questions and support the proposed hypotheses.
 

کلیدواژه‌ها English

New Checkbook, Sayyadi Check, Check Confirmation, Issuer, Holder, Judicial Solution, alternative solutions
اسکینی, ربیعا. (1402). حقوق تجارت 3: برات، سفته، قبض انبار، اسناد در وجه حامل و چک. تهران: سمت.
افتخارجهرمی، گودرز؛ مصطفی السان. (۱۳۹۸). آیین دادرسی مدنی (جلد سوم)، تهران: میزان، جلد  دوم.
السان, مصطفی , مظلومی, سجاد و فتحی, محمدرضا . (1401). سوءاستفاده از حق در قراردادهای بانکی. مجله علمی "حقوق خصوصی", 19(1), 1-24. doi: 10.22059/jolt.2022.341034.1007087
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (02/05/1400). شرایط تخصیص دسته‌چک صیادی جدید به اشخاص حقوقی تسهیل شد. تاریخ مشاهده 19/07/1403، از https://www.cbi.ir/showitem/22124.aspx
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (28/01/1401). اقدامات بانک مرکزی برای تکمیل اجرای قانون جدید چک. تاریخ مشاهده 19/07/1403، از https://www.cbi.ir/showitem/23297.aspx
توکلی، محمدمهدی (1402). منظومۀ چک. تهران: مکتوب آخر.
شمس، عبدالله. (۱۳۹۴). آیین دادرسی مدنی  دوره پیشرفته(جلد اول)، جلد اول. تهران: آداک.
شهیدی، مهدی. (1380). تجاوز از حق. فصلنامه تحقیقات حقوقی, 4(33-34).
کاتوزیان, ناصر. (1358). سوء استفاده از حق یا تقصیر در اجرای حق. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی. 21 (0).
کاویانی, بهزاد. (1401). حقوق اسناد تجارتی: حقوق تجارت (3). تهران: میزان.
صقری, محمد. (1401). حقوق بازرگانی: اسناد. تهران: مجد.
عرفانی, محمود. (1397). حقوق تجارت: اسناد تجارتی. تهران: جنگل.
محقق داماد, سید مصطفی. (1406 هجری قمری). قواعد فقه یک. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
معاونت منابع انسانی دادگستری کل استان تهران. (1403). چک در قانون و رویه قضایی (با اصلاحات 29/01/1400). تهران: دادگستری کل استان تهران.
Elsan, M., Mazlumi, S., & Fathi, M. R. (2022). Abuse of right in banking contracts. Journal of Private Law, 19(1), 1–24. https://doi.org/10.22059/jolt.2022.341034.1007087 [In Persian]
Central Bank of the Islamic Republic of Iran. (2021, April 22). Conditions for allocating new “Sayyadi” checkbooks to legal entities. Reviewed October 11, 2024, from https://www.cbi.ir/showitem/22124.aspx [In Persian]
Central Bank of the Islamic Republic of Iran. (2022, April 17). Central Bank’s measures to complete implementation of the new check law. Reviewed October 11, 2024, from https://www.cbi.ir/showitem/23297.aspx [In Persian]
Eftekhar Jahromi, G., & Elsan, M. (2019). Civil procedure (Vol. 3). Mizan. [In Persian]
Erfani, M. (2018). Commercial law: Negotiable Instruments. Jangal. [In Persian]
Eskini, R. (2023). Commercial law 3: Bill of exchange, promissory note, warehouse receipt, bearer instruments, and check. SAMT. [In Persian]
Human Resources Department, Judiciary of Tehran Province. (2024). Check in law and judicial practice (revised January 18, 2022). Judiciary of Tehran Province. [In Persian]
Kavyani, B. (2022). Commercial law (Vol. 3). Mizan. [In Persian]
Katouzian, N. (1979). Abuse of right or fault in the implementation of right. Journal of the Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, 21. [In Persian]
Mohaqiq Damad, S. M. (1985). The Principles of Islamic Jurisprudence (Vol. 1). Center for Islamic Sciences. [In Persian]
Saghari, M. (2022). Commercial law: Negotiable Instruments. Majd. [In Persian]
Shams, A. (2015). An Advanced Course on civil procedure (Vol. 1). Adak. [In Persian]
Shahidi, M. (2001). Transgression of right. Quarterly Journal of Legal Research, 4(33–34). [In Persian]
Tavakoli, M. M. (2023). The check system. Maktub Akhar. [In Persian]
 

  • تاریخ دریافت 04 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 18 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 13 اردیبهشت 1404