پژوهشنامه بازرگانی

پژوهشنامه بازرگانی

اثرات رانت ناشی از وفورمنابع طبیعی،اقتصاد سایه و شاخص توسعه انسانی بر نابرابری درآمدی: تحلیل بین کشوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اکرم روزدار 1
مصطفی رجبی 2
فرزاد کریمی 3
1 دانشجوی دکتری اقتصاد سلامت، دانشکده حقوق و اقتصاد، واحد خمینی شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، خمینی شهر، اصفهان، ایران.
2 استاد‌یار گروه اقتصاد، دانشکده حقوق و اقتصاد، واحد خمینی شهر ،دانشگاه آزاد اسلامی، خمینی شهر، اصفهان، ایران، (نویسنده مسئول)
3 دانشیار اقتصاد بین الملل، گروه مدیریت، واحد مبارکه، دانشگاه آزاد اسلامی، مبارکه، ایران.
10.22034/ijts.2024.2015888.3920
چکیده
دهه‌های اخیر اقتصاد کشورها با سطوح درآمدی متفاوت به لحاظ دسترسی به منابع طبیعی، نشان داده است که وفور منابع طبیعی و درآمد ناشی از فروش آن می‌تواند از یک طرف سرمایه با ارزشی برای کشورها محسوب شود که با سرمایه‌گذاری‌های دولت در زیر ساخت‌های اصلی موجبات پیشرفت اقتصادی و توزیع برابر درآمدها را فراهم ‌آورد. از طرف دیگر، با ایجاد فرصت‌های رانت‌جویی و تشکیل اقتصاد سایه، توزیع درآمد را نابرابر کند. وجود اثرات فضایی، امکان افزایش یا کاهش نابرابری در یک کشور ناشی از سیاست‌های داخلی در کشورهای مجاور را مطرح می‌نماید. از این رو هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر رانت وفور منابع طبیعی، اقتصاد سایه و شاخص توسعه انسانی بر نابرابری درآمدی در قالب اقتصاد‌سنجی فضایی با استفاده از ماتریس وزنی فاصله‌ای در بین75 کشور در چهار گروه درآمدی با روش اطلس در دوره زمانی(1990-2021)، مدل الگوی پانل پویای فضایی (spregfext) است.
نتایج حاکی از گسترش نابرابری درآمدی ناشی از افزایش رانت منابع طبیعی بدون توجه به گروه‌بندی درآمدی کشورها است؛ اثرات فضایی این متغیر در کشور‌های هم‌گروه و مجاور بجز در 21 کشور با درآمد بالای متوسط مثبت ولی بی‌معنا است. حجم اقتصاد سایه در کشورهای با درآمد سرانه پایین بیشترین تأثیر بر نابرابری درآمدی دارد؛ ولی حجم اقتصاد سایه کشورهای هم گروه درآمدی تأثیری بر توزیع درآمد در کشورهای مجاور ندارد. تأثیر شاخص توسعه انسانی بر نابرابری درآمدی کاهشی است ولی سیاست‌های داخلی کشورهای با درآمد سرانه متوسط پایین و پایین در زمینه توسعه سرمایه انسانی بر توزیع درآمد در کشورهای مجاور ناکارآمد است. همچنین افزایش نابرابری در یک دوره، استمرار افزایش نابرابری در دوره‌های بعد را به‌همراه دارد.
 
کلیدواژه‌ها
وفورمنابع طبیعی/ اقتصاد سایه / توزیع درآمد / شاخص توسعه انسانی / الگوی پانل پویا فضایی

عنوان مقاله English

The Effects of Rent from Natural Resources, Shadow Economy and Human Development Index on Income Inequality: a Cross-Country Analysis

نویسندگان English

Akram Roozdar 1
mostafa Rajabi 2
farzad karimi 3
1 PhD student in Health Economics, School of Law and Economics, Khomeini Shahr Branch, Islamic Azad University, Khomeini Shahr, Isfahan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Economics, Faculty of Law and Economics, Khomeini Shahr Branch, Islamic Azad University, Khomeini Shahr, Isfahan, Iran (corresponding author).
3 Associate Professor of International Economics, Department of Management, Mobarake Branch, Islamic Azad University, Mobarake, Iran
چکیده English

Empirical studies of the economies of countries with different income levels in terms of access to natural resources in recent decades have shown that the abundance of natural resources and the income from its sale can be considered a valuable capital for countries which with government investments in the major  infrastructures, it provided economic progress and equal distribution of incomes. On the other hand, it makes income distribution unequal by creating opportunities for rent-seeking and forming a shadow economy. The existence of spatial effects suggests the possibility of increasing or decreasing inequality in a country due to internal policies in neighboring countries. Therefore, the aim of this research is to investigate the effect of rent of abundance of natural resources, shadow economy and human development index on income inequality in the form of spatial econometrics using the weighted distance matrix among 75 countries in 4 income groups with the Atlas method in the time period (1990-2021), using a spatial dynamic panel pattern model (spregfext). The results indicated that the expansion of income inequality is caused by the increase in the rent of natural resources, regardless of the income grouping of the countries; The spatial effects of this variable in the same group and neighboring countries are positive but insignificant, except in 21 countries with high average income. The size of the shadow economy in countries with low per capita income has the greatest impact on income inequality; But the size of the shadow economy of countries with the same income group does not affect the distribution of income in neighboring countries. The impact of the human development index on income inequality is decreasing, but the domestic policies of countries with low and medium per capita income in the field of human capital development are ineffective on the distribution of income in neighboring countries. Also, an increase in inequality in one period leads to the continuation of an increase in inequality in the following periods.

کلیدواژه‌ها English

Abundance of Natural Resources / Shadow Economy / Income Distribution /
Human Development Index / Spatial Dynamic Panel Model
 
اسدزاده, احمد، جلیلی، زهرا.(1394). اقتصاد سایه و نابرابری درآمدی در ایران. فصلنامه علمی مدلسازی اقتصادی, 9(30), 91-109.‎
بهبودی, داود, اصغرپور, حسین, ممی‌پور,سیاب.(1388). تبیین بلای منابع طبیعی با تأکید بر نقش سرمایه انسانی. دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی0(16), 41-64.
رحمانی, تیمور, گلستانی, ماندانا.(1388). تحلیلی از نفرین منابع نفتی و رانت‌جویی بر توزیع درآمد در کشورهای منتخب نفت‌خیز. مجله تحقیقات اقتصادی.44(4) .
رضایی, محمد, یاوری, کاظم, عزتی, اعتصامی, منصور. (1394). بررسی اثر وفور منابع طبیعی (نفت و گاز) بر سرکوب مالی و رشد اقتصادی از کانال اثرگذاری بر توزیع درآمد. پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران, 4(14), 89-122.‎  Doi:10.22054/jiee.2015.1064
صاحب‌هنر، حامد، و ندری، کامران. (1392). تحلیل اقتصادی اثر افزایش درآمدهای نفتی بر توزیع درآمد با رویکرد BVAR: مطالعه موردی ایران. اقتصاد انرژی ایران(اقتصاد محیط‌زیست‌و انرژی)، 2(9)، 115-149.
نادمی, یونس, جلیلی کامجو, سید پرویز. (1398). ارزیابی رابطه بین مخارج آموزش، بهداشت، نفرین منابع و فقر در ایران. سیاست‌های راهبردی و کلان, 7(26),304-325 Doi:10.32598/JMSP.7.2.304. 
Alvarado, R., Tillaguango, B., López-Sánchez, M., Ponce, P., & Işık, C.(2021). Heterogeneous impact of natural resources on income inequality: the role of the shadow economy and human capital index. Economic Analysis and Policy, 69, 690-704.  doi:10.1016/j.eap.2021.01.015.
Anyanwu, U. M., Anyanwu, A. A., & Cieślik, A. (2021). Does abundant natural resources amplify the negative impact of income inequality on economic growth? Resources Policy, 74, 10-29.  doi:10.1016/j.resourpol.2021.102229.
Arezki, R., Van der Ploeg, F.,(2011). Do natural resources depress income per capita? Rev. Dev. Econ. 15 (3), 504-521.  doi:10.1111/j.1467-9361.2011.00623.x.
Asadzadeh, A., & Jalili, Z. (2015). Shadow Economy and Income Inequality in Iran. Economic Modelling, 9(30), 91-109.[In Persian]
Baldwin, R.,(1956). Patterns of settlement in newly settled regions. Manch. School Soc. Econ. Stud. (24), 161-179.  doi:10.1111/j.1467-9957.1956.tb00981.x.
Becker, G.,(1962). Investment in human capital: A theoretical analysis. J. Political Economy 70 (5 Part 2), 9-49.  doi:10.1086/258724.
Behbudi, D., Asgharpur, H., & Mamipour, S. (2009). The Investigation of Natural Resource Curse with Emphasis on the Role of Human Capital. The Journal of Economic Studies and Policies, 0(16), 41-64. [In Persian]
Brata, A. G. (2009). Does geographic factors determine local economic development?; Review of Economics and Statistics,58, MPRA Paper No. 15817.
Buccellato, T., Mickiewicz, T.,(2009). Oil and gas: a blessing for the few. Hydrocarbons and inequality within regions in Russia. Europe-Asia Stud. 61(3), 385-407.  doi:10.1080/09668130902753275.
Buehn, A., Schneider, F., (2012). Shadow economies around the world: novel insights, accepted knowledge, and new estimates. Int. Tax Pub. Finance19 (1), 139-171.  doi:10.1007/s10797-011-9187-7.
Dell’Anno, R., Davidescu, A.,(2019). Estimating shadow economy and tax evasion in Romania. a comparison by different estimation approaches. Econ.Anal. Policy 63, 130-149.  doi:10.1016/j.eap.2019.05.002.
Dell’Anno, R.,(2016). Analyzing the determinants of the shadow economy with a separate approach. An application of the relationship between inequality and the shadow economy. World Dev. 84, 342-356.  doi:10.1016/j.worlddev.2015.08.026.
Erum, N., Hussain, S.,(2019). Corruption, natural resources and economic growth: Evidence from OIC countries. Resour. Policy 63, 101429.  doi: 10.1016/j.resourpol.2019.101429.
Fawaz, F., & Frey, E. (2018). The impact of abundancy of resources and regime type on income inequality: The case of less-developed countries. Kasetsart Journal of Social Sciences, 41(1), 1-7. doi:10.1016/j.kjss.2018.05.015.
Friedman, E., Johnson, S., Kaufmann, D., Zoido-Lobaton, P.,(2000). Dodging the grabbing hand: the determinants of unofficial activity in 69 countries.J. Public Economics 76 (3), 459-493.  doi:10.1016/S0047-2727(99)00093-6.
Gonzalez-Val, R., Pueyo, F.,(2019). Natural resources, economic growth and geography. Econ. Model. 83, 150-159.  doi:10.1016/j.econmod.2019.02.007.
Grossman, G., Helpman, E.,(1996). Electoral competition and special interest politics. Rev. Econom. Stud. 63 (2), 265-286.  doi:10.2307/2297852.
Gupta S., Verhoeven M. and E. Tiongson (2003). “Public Spending on health Care and the poor”. Health Econ. No. 12, pp. 685-696. doi:10.1002/hec.759.
Gylfason, T. (2001). Natural resources, education, and economic development. European economic review, 45(4-6), 847-859.  doi:10.1016/S0014-2921(01)00127-1.
Havranek, T., Horvath, R., Zeynalov, A.,(2016). Natural resources and economic growth: A meta-analysis. World Dev. 88, 134-151.  doi:10.1016/j.worlddev.2016.07.016.
Howie, P., Atakhanova, Z.,(2014). Resource boom and inequality: Kazakhstan as a case study. Resour. Policy 39, 71-79.  doi:10.1016/j.resourpol.2013.11.004.
Innis, H.,(1954). The Cod Fisheries: The History of an International Economy. Yale University Press, New Haven. doi:/10.3138/j.ctv5j037r.
Ishak, P.W., Farzanegan, M.R.,(2020). The impact of declining oil rents on tax revenues: Does the shadow economy matter? Energy Econ. 92, 104925.  doi:10.1016/j.eneco.2020.104925.
Jiménez, S., Alvarado, R.,(2018). Sectorial specialization, human capital and regional income in ecuador. Rev. Estudios Reg. (111), 99-128. https://EconPapers.repec.org/RePEc:rer:articu:v:1:y:2018:p:99-128.
Johnson, S., Kaufmann, D., Zoido-Lobaton, P.,(1998). Regulatory discretion and the unofficial economy. Amer. Econ. Rev. 88 (2), 387-392.  doi: 10.2307/2227704.
Langnel, Z., Amegavi, G. B., Donkor, P., & Mensah, J. K. (2021). Income inequality, human capital, natural resource abundance, and ecological footprint in ECOWAS member countries. Resources Policy, 74, 102255. .  doi:10.1016/j.resourpol.2021.102255.
Lederman, D., & Maloney, W. F. (2007). Trade structure and growth. Natural resources: Neither curse nor destiny, 15-39. [Book]
Lessmann, C., Steinkraus, A., (2019). The geography of natural resources, ethnic inequality and civil conflicts. Eur. J. Political Econ. 59, 33-51.  doi:10.1016/j.ejpoleco.2019.01.005.
Liang, Z. (2006). Financial development and income distribution: a system GMM panel analysis with application to urban China. Journal of economic development, 31(2), 1.  doi:10.1111/j.1746-1049.2006.00002.x.
Mazhar, U., Méon, P.G.,(2017). Taxing the unobservable: The impact of the shadow economy on inflation and taxation. World Dev. 90, 89-103.  doi:10.1016/j.worlddev.2016.08.019.
Mehlum, Halvor, Karl Moene and Ragnar Torvik (2005), “Cursed by Resources or Institutions?”, Norwegian University of Science and Technology.  doi:10.1111/j.1467-9701.2006.00808.x.
Montmartin, B. & Herrera, M. (2015).“Internal and External Effects of R&D Subsidies and Fiscal Incentives: Empirical Evidence Using Spatial Dynamic Panel Models”. Research Policy, 44(5), 1065-1079.  doi:10.1016/j.respol.2014.11.013.
Myrdal, G.,(1957). Economic Theory and Underdevelopment Regions. London.[Book]
Nademi, Y., & Jalili Kamjoo, S. P. (2019). Evaluation of the Relationship Between Educational and Sanitarian Expenditures, Resource Curse and Poverty in Iran. Quarterly Journal of The Macro and Strategic Policies, 7(26), 304-325 doi:10.32598/JMSP.7.2.304. [In Persian]
Oded, G.,(2011). Inequality, human capital formation, and the process of development. In: Handbook of the Economics of Education (Vol. 4). Elsevier,pp. 441-493.  doi:10.1016/B978-0-444-53444-6.00005-5.
Ploeg, F. V. D. (2011). Natural resources: curse or blessing?. Journal of Economic literature, 49(2), 366-420.  doi:10.1257/jel.49.2.366.
Prebisch, R.,(1950). The Economic Development of Latin America and its Principal Problems. United Nations, Department of Economic and Social Affairs, New York.[Book]
Rahmani, T & Golestani, M. (2009). An analysis of the curse of oil resources and rent-seeking on income distribution in selected oil-rich countries. Economic Research, 89(44), 57-86.[In Persian]
Rezaei, M, Yaori, K, Ezzati, M, & Eitsami, M. (2014). Investigating the effect of abundance of natural resources (oil and gas) on financial repression and economic growth through the channel of influencing income distribution. Iran Energy Economics Research Journal, 4(14), 89-122. doi:10.22054/jiee.2015.1064. [In Persian]
Riekhof, M., Regnier, E., Quaas, M.,(2019). Economic growth, international trade, and the depletion or conservation of renewable natural resources. J. Environ. Economics Manage. 97, 116-133.  doi: 10.1016/j.jeem.2018.04.008.
Rodriguez, F., & Sachs, J. D. (1999). Why do resource-abundant economies grow more slowly?. Journal of Economic growth, 4, 277-303.  doi:/10.1023/A:1009876618968.
Ross, M.,(2007). How mineral-rich states can reduce inequality. Escaping Res. Curse 23775, 237-255.[Book].
Sachs, J.D., & Warner, A.M. ( 2001). The curse of natural resources. Eur. Econ. Rev.45 , 827-838 .  doi:10.1016/S0014-2921(01)00125-8.
Saha, S., Beladi, H., & Kar, S. (2021). Corruption control, shadow economy and income inequality: Evidence from Asia. Economic Systems, 45(2), 100774. .  doi:10.1016/j.ecosys.2020.100774.
Sahibhonar, H, & Nederi, K. (2012). Economic analysis of the effect of increasing oil revenues on income distribution with the BVAR approach: a case study of Iran. Iranian Energy Economics Research Journal, 3(9), 115-149.[In Persian]
Schneider, F., Enste, D.,(2000). Shadow economies: size, causes, and consequences. J. Econ. Lit. 38 (1), 77-114.  doi:10.1257/jel.38.1.77.
Schneider, F.,(2011). Handbook on the Shadow Economy. Edward Elgar Publishing. [Book]
Schultz, T.,(1961). Investment in human capital. Amer. Economic Rev. 51 (1), 1-17. doi:10.2307/1768675.
Shahpari, G., Davoudi, P.,(2014). Studying effects of human capital on income inequality in Iran. Procedia-Social Behav. Sci. 109 (1), 1386-1389.  doi:10.1016/j.sbspro.2013.12.641.
Sylviane and Kpodar, Kangni. (2008). Financial Development and Poverty Reduction: Can There be a Benefit Without a Cost? IMF Working Paper No. 08/62, Available at SSRN:
Topcu, E., Altinoz, B., Aslan, A.,(2020). Global evidence from the link between economic growth, natural resources, energy consumption, and gross capital formation. Resour. Policy 66, 101622. doi:10.1016/j.resourpol.2020.101622.
Uzar, U.,(2020). Is income inequality a driver for renewable energy consumption?. J. Cleaner Prod. 255, 120287.  doi:10.1016/j.jclepro.2020.120287.
 Viña, J.,(2015). Economía sumergida y relaciones laborales en Europa. Rev. Latinoamer. Derecho Soc. 21, 31-59.  doi:10.1016/j.rlds.2015.07.002.
 

  • تاریخ دریافت 25 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 07 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 02 اسفند 1402