پژوهشنامه بازرگانی

پژوهشنامه بازرگانی

داده‌های شخصی در بطن کلان‌داده‌ها و پایگاه‌های داده: چالش‌های فنی و حقوقی اجرا و تفکیک‌پذیری حقوق کاربران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
امیرمحمد قربان نیا 1
زهرا شاکری 2
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/ijts.2026.2069496.4182
چکیده
با گسترش فناوری‌های داده‌محور، داده‌های شخصی به‌طور فزاینده در قالب کلان‌داده‌ها و پایگاه‌های داده گردآوری، ذخیره و تحلیل می‌شوند. این ساختارها که برای بهره‌برداری گسترده و هوشمند از اطلاعات طراحی شده‌اند، ضمن ارائه مزایای فراوان برای کسب‌وکارها، چالش‌های بنیادینی در زمینه حقوق اشخاص موضوع داده ایجاد می‌کنند. در محیط‌های کلان‌داده‌ای، داده‌ها به‌شکل انبوه، متنوع و به‌هم‌پیوسته جمع‌آوری می‌شوند و اعمال حقوق فردی نظیر دسترسی، اصلاح، حذف یا انتقال، با موانع فنی و ساختاری جدی روبه‌رو است؛ زیرا تفکیک داده‌های یک شخص از مجموعه داده‌ها اغلب پیچیده یا ناممکن می‌شود. همچنین در پایگاه‌های داده تحت مالکیت شرکت‌ها، داده‌های شخصی بخشی از دارایی اطلاعاتی قلمداد می‌شوند و این امر تعارضی میان حقوق مالکیت فکری شرکت‌ها بر پایگاه داده و حقوق حریم خصوصی اشخاص پدید می‌آورد. پرسش اصلی مقاله آن است که در تقاطع کلان‌داده و پایگاه داده، چه چالش‌های حقوقی و فنی در تضمین حقوق اشخاص بروز می‌کند و واکنش نظام‌های حقوقی چگونه بوده است؟ مطالعه حاضر با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای نشان می‌دهد که در حوزه کلان‌داده، هنوز خلا مقررات‌گذاری وجود دارد و اجرای حقوق اشخاص نیازمند قواعد ویژه‌ای است. در پایگاه‌های داده نیز حمایت مالکیت فکری صرفاً به طراحی و سازمان‌دهی پایگاه تعلق دارد و داده‌های شخصی خام همچنان تابع قواعد حریم خصوصی و حفاظت از داده باقی می‌مانند.
کلیدواژه‌ها
پایگاه داده/ حقوق اشخاص موضوع داده/ داده‌های شخصی/ کلان‌داده/ مالکیت فکری
موضوعات

عنوان مقاله English

Personal Data within Big Data and Databases: Technical and Legal Challenges in the Enforcement and Separability of Data Subject Rights

نویسندگان English

Amirmohammad Ghorbannia 1
Zahra Shakeri 2
1 Master’s Graduate in Private Law, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

With the expansion of data-driven technologies, personal data is increasingly collected, stored, and analyzed within big data systems and databases. These structures, designed to enable large-scale and intelligent information processing, provide substantial benefits for businesses but simultaneously generate fundamental challenges regarding data subject rights. In big data environments, data is gathered in massive, diverse, and interconnected forms, making the exercise of individual rights such as access, rectification, erasure, or portability highly difficult due to technical and structural barriers; isolating a single person’s data within such datasets often proves complex or even impossible. In company-owned databases, personal data is frequently treated as part of the informational assets, creating tensions between corporate intellectual property rights over the database and individuals’ privacy rights. The central question addressed in this article is what legal and technical challenges emerge at the intersection of big data and databases in safeguarding data subject rights, and how legal systems have responded. Using a descriptive-analytical method and based on library research, the study finds that big data remains subject to a significant regulatory gap, as most legal frameworks have yet to extend data protection obligations specifically to this context. Accordingly, enforcing data subject rights requires new regulations tailored to the distinctive features of big data. Regarding databases, intellectual property protection applies only to the design, structure, and organization of the database, while raw personal data remains subject to privacy and data protection regulations.

کلیدواژه‌ها English

Big Data
Databases
Data Subject Rights
Intellectual Property
Personal Data
-         بخت جو، روح الله و کریمی، عباس، (1398)، تحولات نوین حمایت حقوقی از اسرار تجاری در بخشنامه جدید 2016 اتحادیه اروپا با مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، پژوهشنامه بازرگانی، 23(90)، 141-168.
-         بزرگی، وحید، (1397)، نظام حقوق مالکیت فکری مناسب برای کشورهای درحال توسعه: با اشاراتی در مورد ایران، پژوهشنامه بازرگانی، 22(88)، 115-154.
-         بیات، فرهاد و آزمندیان، محمد صادق، (1402)، قراردادهای استارتاپی با تاکید بر قراردادهای مالکیت فکری، چاپ اول، دادبانان دانا، تهران.
-         شاکری، زهرا و حاجی حسینی، علی، (1399)، نظام حقوقی حمایت از روش‌های کسب و کار؛ آموزه‌هایی برای استارتاپ‌ها، پژوهشنامه بازرگانی، 24(94)، 75-105.
-         صادقی، محمود و طهماسبی، علی، (1386)، درآمدی بر حمایت از حقوق پدیدآورنده پایگاه داده، مجله فقه و حقوق، 4(13)، 131-152.
-         عالم زاده، محمد و فرهادی، دانیال و طالقان غفاری، مهدی، (1399)، واکاوی تطبیقی ارتباط حق مالکیت فکری ناشی از اختراعات دارویی با حق بر سلامت از منظر قوانین موضوعه ایران و موافقت‌نامه تریپس، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، 4(2)، 103-117، Doi: 10.22080/lps.2021.20423.1212.
-         عطار، شیما، (1400)، جایگاه داده و کلان داده در نظام حقوق اموال و مالکیت در ایران و فرانسه، رساله دکتری، دانشکده حقوق، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
-         عطار، شیما و پروین، فرهاد، (1400)، حقوق اتحادیه اروپا و چالش شناسایی حق مالکیت بر داده‌ها در عصر اقتصاد دیجیتال، مجله حقوقی بین‌المللی، 38(65)، 281-304، Doi: 10.22066/cilamag.2021.245186.
-         قربان نیا، امیرمحمد، (1403)، وضعیت حقوقی داده‌های اشخاص در فرض تملک و ادغام شرکت‌ها، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، حقوق خصوصی، دانشگاه تهران.
-         متولی، محمد مهدی و ظهوری آرام، رضا و الماسی، مهرداد، (1396)، مدیریت کلان داده با اکوسیستم هادوپ، چاپ اول، راستینو، تهران.
-         نعمتی، احسان و حسینی مقدم، سیدحسن، (1399)، مطالعه تطبیقی سرقت علمی در حقوق ایران و اتحادیه اروپا، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، 4(2)، 180-199، Doi: 10.22080/lps.2020.18367.1169.
 
-         Agh, Jeren. (2020). The impact of the GDPR on Big Data. Available at: (https://techgdpr.com/blog/impact-of-gdpr-on-big-data/). Visited 2025/07/12.
-         Alamzadeh, Mohammad & Farhadi, Danial & Taleghan Ghaffari, Mehdi. (2020). Comparative analysis of the relationship between intellectual property rights arising from pharmaceutical inventions and the right to health from the perspective of Iranian statutory laws and the TRIPS Agreement. Comparative Law Journal, 4(2), 103-117. Doi: 10.22080/lps.2021.20423.1212. [in Persian]
-         Article 29 Working Party. (2017a). Guidelines on the right to data portability 16/EN WP 242 rev.01. Available at: (https://ec.europa.eu/newsroom/article29/items/611233/en). Visited 2025/07/15.
-         Article 29 Working Party. (2017b). Guidelines on transparency under Regulation 2016/679, 2018/WP260 rev.01. Available at: (https://ec.europa.eu/newsroom/article29/items/622227/en). Visited 2025/07/15.
-         ASPE. (2018). To Big Data or Not: Determining the Use of Big Data. Available at: (https://aspe.hhs.gov/sites/default/files/migrated_legacy_files//192001/ToBigData.pdf). Visited 2025/07/14.
-         Attar, Shima. (2021). The Position of Data and Big Data in the Property and Ownership Law of Iran and France. PhD Dissertation. Faculty of Law, Allameh Tabataba’i University. Tehran. [in Persian]
-         Attar, Shima & Parvin, Farhad. (2021). European Union Law and the Challenge of Recognizing Ownership Rights over Data in the Age of Digital Economy. International Law Journal. 38(65), 281-304. Doi: 10.22066/cilamag.2021.245186. [in Persian]
-         Bakhtjoo, Ruhollah & Karimi, Abbas, (2019), New developments in the legal protection of trade secrets in the new 2016 European Union directive with a comparative study in Iranian law, Journal of Trade Studies, 23(90), 141-168. [in Persian]
-         Bayat, Farhad & Azmandian, Mohammad Sadegh. (2023). Startup Contracts with Emphasis on Intellectual Property Contracts. 1st ed. Dadbanan Dana. Tehran. [in Persian]
-         Big Data LDN. (n.d). The 3 Vs explained. Available at: (https://www.bigdataldn.com/en-gb/blog/data-engineering-platforms-architecture/big-data-the-3-vs-explained.html). Visited 2025/07/20.
-         Bozorgi, Vahid, (2018), An appropriate intellectual property rights system for developing countries: with some references to Iran, Journal of Trade Studies, 22(88), 115-154, [in Persian].
-         Čtvrtník, M. (2023). Data Minimisation—Storage Limitation—Archiving. In: Archives and Records. Palgrave Macmillan, Cham. Doi: 10.1007/978-3-031-18667-7_8.
-         Chancey, Tyler. (2024). Big Data Privacy Issues: Protect Your Data with Advanced Analytics and Security. Available at: (https://www.scarlettgroup.com/big-data-privacy-concerns). Visited 2025/07/13.
-         Di Martino, M. (2019). Personal information leakage by abusing the GDPR “Right of access”. In Proceedings of the Fifteenth USENIX Conference on Usable Privacy and Security (SOUPS’19), USENIX Association. USA.
-         Elmasri, R., & Navathe, S. B. (2015). Fundamentals of Database Systems. 7th ed. Pearson. London.
-         Europe. (n.d). Database protection. Available at: (https://europa.eu/youreurope/business/running-business/intellectual-property/database-protection/index_en.htm). Visited 2025/07/10.
-         European IP Helpdesk. (n.d). FAQs on Database Protection. Available at: (https://intellectual-property-helpdesk.ec.europa.eu/regional-helpdesks/european-ip-helpdesk/europe-frequently-asked-questions_en#Database_Protection_Domain_Protection). Visited 2025/07/12.
-         Farhadi, Mehdi & Tovstiga, George. (2010). Intellectual property management in M&A transactions. Journal of Strategy and Management. 3(1), 32-49. Doi: 10.2139/ssrn.1357332.
-         Gemma, Minero Alejandre. (2021). Ownership of Databases: Personal Data Protection and Intellectual Property Rights on Databases. European Review of Private Law. 5, 733-756. Doi: 10.54648/erpl2021039.
-         Gervais, Daniel J. (2007). The Protection of Databases. 82 Chicago-Kent Law Review, 1109-1168.
-         Ghorban nia, Amir Mohammad. (2024). Legal Status of Personal Data in the Event of Ownership and Company Mergers. Master’s Thesis. University of Tehran. [in Persian]
-         Graux, Hans. (2024). What is data ownership, and does it still matter under EU data law? Available at: (https://data.europa.eu/sites/default/files/report/What%20is%20data%20ownership%2C%20and%20does%20it%20still%20matter%20under%20EU%20data%20law.pdf). Visited 2025/07/12).
-         Informatica. (n.d). Big Data and Privacy: What It Is and What You Need to Know. Available at: (https://www.informatica.com/resources/articles/what-is-big-data-privacy.html). Visited 2025/07/10.
-         Jha, Anupama, Dave, Meenu & Supriya, Madan. (2017). Big Data Security and Privacy: A Review on Issues, Challenges and Privacy Preserving Methods. International Journal of Computer Applications. 177(4), 87-93. Doi: 10.47392/IRJASH.2025.011.
-         La Diega Noto, Guido & Sappa, Cristiana. (2020). The Internet of Things at the Intersection of Data Protection and Trade Secrets: Non-Conventional Paths to Counter Data Appropriation and Empower Consumers. European Journal of Consumer Law. 3, 419-458.
-         Motavalli, Mohammad Mehdi, Zahoori Aram, Reza & Almasi, Mehrdad. (2017). Big Data Management with Hadoop Ecosystem. 1st ed. Rastino. Tehran. [in Persian]
-         Moryl, Beata & Synowiec, Sebastian. (2024). What is Privacy by Design and Privacy by Default under the GDPR. Available at: (https://piwikpro.de/blog/privacy-by-design-und-privacy-by-default/). Visited 2025/07/12. [in German]
-         Nemati, Ehsan & Hosseini Moghadam, Seyed Hassan. (2020). A Comparative Study of Plagiarism in Iranian and European Union Law. Comparative Law Research Journal, 4(2), 180-199. Doi: 10.22080/lps.2020.18367.1169. [in Persian]
-         Pavlidis, G. (2024). Unlocking the black box: analysing the EU artificial intelligence act’s framework for explainability in AI. Law, Innovation and Technology. 16(1), 293-308. Doi: 10.1080/17579961.2024.2313795.
-         Radoń, Barbara Anna. (2015). Trade Secrets Protection for ‘Big Data’: Personal Data as Trade Secrets in the European Union. Master Thesis. MIPLC. Munich.
-         Robins, Martin B. (2008). Intellectual Property and Information Technology Due Diligence in Mergers and Acquisitions: A More Substantive Approach Needed. U. Ill. J. L. Tech. & Pol’y, 320-356.
-         Sadeghi, Mahmoud & Tahmasebi, Ali. (2007). An Introduction to Legal Protection of Database Creators. Fiqh and Law Journal. 4(13), 131-152. [in Persian]
-         Shakeri, Zahra and Haji Hosseini, Ali. (2019). Legal System Supporting Business Methods; Lessons for Startups, Journal of Business Research, 24(94), 75-105. [in Persian]
-         Trail. (2024). EU AI Act: How risk is classified. Available at: (https://www.trail-ml.com/blog/eu-ai-act-how-risk-is-classified). Visited 2025/07/25).
-         Velivela, Gopinath, Rao, Krishna, Challa, Yallamanda & Prakash, Purna. (2016). The Journey of Big Data: 3 V’s to 32 V’s. ISSN ONLINE. 5(3), 169-175.
-         Zhou, Lina, Pan, Shimei, Wang, Jianwu & Vasilakos, Athanasios V. (2017). Machine learning on big data: Opportunities and challenges. Neurocomputing. 237, 350-361. Doi: 10.1016/j.neucom.2017.01.026.
 
 

  • تاریخ دریافت 29 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 21 اردیبهشت 1405