موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی پژوهشنامه بازرگانی 1735-0794 26 104 2022 09 23 Product Complexity and Participation in Global Value Chain: The Case of Iran and OIC Member Countries پیچیدگی محصول و مشارکت در زنجیره ارزش جهانی مطالعه موردی: ایران و کشورهای سازمان همکاری اسلامی 1 46 254150 10.22034/ijts.2022.549208.3606 FA پریسا یعقوبی منظری گروه اقتصاد- واحد تهران مرکزی- دانشگاه آزاد اسلامی- تهران، ایران pyaghobi@gmail.com علی‌اکبر خسروی‌نژاد گروه اقتصاد- واحد تهران مرکزی- دانشگاه آزاد اسلامی- تهران، ایران. (نویسنده مسئول) khosravinejad@gmail.com علیرضا امینی گروه اقتصاد- واحد تهران مرکزی- دانشگاه آزاد اسلامی- تهران، ایران. سپهر قاضی‌نوری گروه مدیریت فناوری اطلاعات- دانشکده مدیریت و اقتصاد -دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2022 02 20 In today's competitive world, one of the ways to achieve higher economic growth is to enter the global value chains. One of the determinants of participation in global value chains, is the complexity of products. Due to the importance of this issue, in this study, the effect of degree of complexity of products on participation in global value chains for Islamic countries was measured. For this purpose, a panel data covering time series for the period of 2018-2008 for 56 Islamic countries (including Iran) was developed. Then the factors affecting participation in global value chains were examined using the generalized and the ordinary least squares method. According to the study, the complexity of Iranian products has increased significantly in the recent years, compared to the other countries. The significance of effect of product complexity index and technology absorption index on participation of Iran and Islamic countries in global value chains was statistically confirmed. Thus, one of the proposed policies for economic development and growth is to enter the global value chains by increasing the complexity of products and absorbing technology. It should be noted that no study has been conducted on this issue in Iran and this study for the first time has discussed the effect of export complexity on the participation of Islamic countries and Iran in global value chains. در دنیای رقابتی امروز، یکی از مسیرهای دستیابی به رشد اقتصادی بالاتر ورود به زنجیره‌های ارزش جهانی بوده که یکی از عوامل مؤثر بر مشارکت زنجیره‌های ارزش جهانی، افزایش پیچیدگی محصولات است. بررسی میزان پیچیدگی محصولات بر مشارکت در زنجیره‌های ارزش جهانی در کشورهای سازمان همکاری اسلامی (OIC) در چارچوب مدل گشتاورهای تعمیم‌یافته از اهداف اصلی این مقاله است. برای برآورد مدل از داده‌های تابلویی و سری زمانی برای سال‌های 2018-2008 نمونه‌ای از 56 کشور اسلامی به روش گشتاورهای تعمیم‌یافته و حداقل مربعات معمولی استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد «افزایش پیچیدگی محصولات» در کشورهای اسلامی باعث افزایش مشارکت این کشورها در زنجیره‌های ارزش جهانی می‌شوند. همچنین «شاخص جذب فناوری» و «سهم هزینه‌های تحقیق و توسعه» نیز بر مشارکت در زنجیره‌های ارزش جهانی مورد تأیید آماری قرار گرفت. لذا با اتکا به ظرفیت‌های موجود و نتایج تحقیق پیشنهاد می‌شود کشورهای مورد مطالعه ضمن در اولویت قرار دادن برنامه‌های خود جهت افزایش مشارکت در زنجیره‌های ارزش جهانی، جهت تثبیت در زنجیره‌های ارزش جهانی توجه به پیچیدگی و توسعه محصول (تنوع در محصول و ارتقای کیفیت)، جذب فناوری و رقابت‌پذیری، ارتقای همکاری‌های افقی و عمودی برای توسعه فناوری، ایجاد شبکه تبادل فناوری، ارتقای فعالیت‌های تحقیق و توسعه از طریق انسجام‌بخشی سیاست‌های صنعتی- تجاری، فراهم کردن بسترهای لازم در راستای بهبود سیاست‌های توسعه سرمایه انسانی و توسعه سرمایه‌گذاری نیز در دستور کار قرار گیرد.

https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_254150_437656adfa98cec53ea735315ed3063f.pdf

موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی پژوهشنامه بازرگانی 1735-0794 26 104 2022 09 23 Investigating the Interaction Effects of Exchange Rate Regimes and Inflation on Iran's Economic Growth بررسی اثرات متقابل سیستم ارزی و تورم بر رشد اقتصادی ایران 47 74 254155 10.22034/ijts.2022.555537.3667 FA حسین اصغرپور استاد اقتصاد دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه تبریز صادق رضایی دکتری اقتصاد مالی دانشگاه تهران 0009-0009-5826-1127 داود حمیدی رزی دکتری اقتصاد توسعه دانشگاه تبریز منصور حیدری کارشناس ارشد علوم اقتصادی دانشگاه تبریز Journal Article 2022 06 10 Inflation in the Iran’s economy, by reducing the competitiveness of domestic economic enterprises against foreign competitors, has led to reduction in production and their exit from the business cycle and, weakening of the national economy as the result. In order to maintain the competitiveness of domestic enterprises, the policy of increasing the exchange rate or adjusting the exchange rate with inflation can be considered as the most important factor in this respect. The main purpose of this study is to investigate the interaction effects of the foreign exchange rate system and inflation on Iran's economic growth using the ARDL method for the period of 1360-1389. Experimental findings show that in Iran’s economy, the two variables of inflation and exchange rate flexibility have a direct negative effect on economic growth, but the interaction effects of the exchange rate systems and inflation on Iran's economic growth are positive. دستیابی به رشد اقتصادی بالا و مناسب با رشد جمعیت یکی از مهمترین اهداف اقتصادی در ایران است. این موضوع همواره به دلیل وجود مشکلات ساختاری محقق نشده است. تورم با کاهش قدرت رقابت‌پذیری بنگاه‌های داخلی در برابر رقبای خارجی، زمینه‌ساز کاهش تولید و خارج شدن آن‌ها از چرخه کسب و کار و تضعیف اقتصاد ملی شده است. در راستای حفظ قدرت رقابتی بنگاه‌های داخلی، سیاست افزایش نرخ ارز یا تعدیل شدن نرخ ارز بر حسب تورم داخلی می‌تواند به‌عنوان مهمترین عامل در جهت افزایش قدرت اقتصادی شرکت‌های داخلی مورد توجه قرار بگیرد. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی اثرات متقابل سیستم ارزی و تورم بر رشد اقتصادی ایران است. در این مطالعه از روش الگوی خود توضیح با وقفه‌های گسترده (ARDL) در بازه زمانی 1360-1398 استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که در اقتصاد ایران افزایش در دو متغیر تورم و انعطاف‌پذیری سیستم ارزی به‌طور مستقیم بر رشد اقتصادی تاثیر منفی دارند؛ ولی افزایش در متغیر متقابل سیستم ارزی و تورم بر رشد اقتصادی ایران مثبت است. این مطالعه نشان می‌دهد که سیستم ارزی ثابت و کاملاً شناور برای تورم و رشد اقتصادی ایران مناسب نبوده است و پیشنهاد می‌کند که برای مرتفع کردن اثرات تورم بر رشد اقتصادی ایران لازم است تا در اقتصاد ایران رژیم‌های ارزی میانه اجرا شود.

https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_254155_60413fd1faa30eb4bc3ae3d4e4b88813.pdf

موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی پژوهشنامه بازرگانی 1735-0794 26 104 2022 09 23 Trade Partners Diversity Indicators of Iran and Asian Countries in International Trade; A Approach of Weighted Complex Network بررسی شاخص های تنوع شرکای تجاری ایران و کشورهای آسیایی در تجارت جهانی: رویکرد شبکه های پیچیده وزنی 75 104 254151 10.22034/ijts.2022.550724.3616 FA محمدرضا لعلی دانشجوی دکتری علوم اقتصادی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان) ، اصفهان، ایران سعید دائی کریم زاده دانشیار گروه علوم اقتصادی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران فرزاد کریمی دانشیار اقتصاد بین الملل، گروه مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مبارکه ، مبارکه، ایران Journal Article 2022 03 16 International trade studies indicate that trade relations of countries at the global and regional levels can be considered as a network and with this network and its indicators; the position of each country and region can be examined and analyzed. In examining the position of countries and their trade partners, unlike bilateral methods that examine only direct trade relations, the approach of network analysis and the resulting statistics -which are known as the indicators of trade partners’ diversity- can consider indirect trade relations and intermediary countries in trade networks. Statistics such as number of partners, degree of intensity, indicators of centrality and central position of each partner in the trade network, can be help to identify and explore connections, and to get a deeper visual understanding of a country's position in the regions and its hidden capacities in the trade network. As a result, the interactions of trade relations (direct and indirect) of all countries with each other can be revealed. This study is based on constructing a weighted matrix of trade relations network of all countries in five periods since 1998 to 2018. The results show that the of Iran's trade position has weakened during the reviewed periods and its network indicators have become more fragile after the sanctions. Based on the ranking of the mixed index obtained from the principal components of the trade partners’ diversity indicators, the appropriate trading partners for Iran in order of priority are: China, Japan, India, South Korea, Thailand, Singapore, Taiwan, UAE, Indonesia, Hong Kong, Turkey, Malaysia, Pakistan, Saudi Arabia and the Philippines. however, Iran has not been able to fully benefit from the trade capacities of the candidate countries in trade relations. مطالعات انجام شده در حیطه تجارت بین‌الملل بیانگر آنست که تجارت بین کشورها در سطح جهانی و منطقه‌ای را می‌توان به‌عنوان یک شبکه در هم تنیده در نظر گرفت و با استفاده از این شبکه و شاخص‌های آن جایگاه هر کشور و منطقه را مورد بررسی و تحلیل قرار داد. رویکرد تحلیل شبکه و آمارهای منتج از آن که به شاخص‌های تنوع شرکای تجاری معروفند، در بررسی موقعیت کشورها و شرکای تجاری آنها، برخلاف روش‌های دو جانبه که تنها روابط تجاری مستقیم را مورد بررسی قرار می‌دهد، قادراست روابط تجاری غیر مستقیم و کشورهای واسطه در تجارت را در نظر بگیرد. آماره‌هایی همچون تعداد شرکا، شدت درجه، شاخص‌های مرکزیت و موقعیت مرکزی هر شریک در شبکه تجارت، می‌تواند امکان شناسایی و جستجوی ارتباطات و مسیرها در تجارت را فراهم کرده و درک تصویری عمیق تر از جایگاه یک کشور در مناطق و ظرفیت‌های پنهان آن در شبکه تجارت را نمایان سازد و در نتیجه اثرات متقابل روابط تجاری(مستقیم و غیر مستقیم) تمامی کشورها بر یکدیگر را آشکار سازد. این مطالعه که بر اساس ساخت ماتریس‌های وزنی روابط تجاری تمامی کشورها در شبکه تجارت جهانی در پنج مقطع زمانی در فاصله سال‌های 1998 تا 2018 انجام شده، نشان می‌دهد که روند موقعیت تجاری ایران در طول دوره بررسی ضعیف‌تر شده و شاخص‌های شبکه تجاری کشور پس از دوره‌های اعمال تحریم، شکننده‌تر شده است. بر اساس رتبه‌بندی شاخص ترکیبی مولفه‌های اصلی شاخص‌های تنوع شرکای تجاری، شرکای مناسب و بالقوه برای کشور به ترتیب اولویت شامل کشورهای چین، ژاپن، هند،کره جنوبی، تایلند، سنگاپور، تایوان، امارات متحده، اندونزی، هنگ کنگ، ترکیه، مالزی، پاکستان، عربستان سعودی و فیلیپین است؛ گرچه کشور ایران نتوانسته از تمامی ظرفیت‌های تجاری کشورهای منتخب در روابط تجاری حداکثر استفاده را ببرد.

https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_254151_69507d907c4f144e48005d80714a3656.pdf

موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی پژوهشنامه بازرگانی 1735-0794 26 104 2022 09 23 Investigating and Ranking Factors Affecting the Penetration Rate in the Drug Market (Case Study: Approved Drugs for the Treatment of Covid-19 Disease) بررسی و رتبه بندی عوامل موثر بر میزان نفوذ در بازار دارو(مورد مطالعه: داروهای تایید شده در جهت درمان بیماری کرونا) 105 126 251857 10.22034/ijts.2022.251857 FA معصومه آینه کارشناسی ارشد، گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه پیام نور، کرمانشاه یعقوب محمودیان استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، کرمانشاه، ایران 0000-0002-8899-4198 Journal Article 2022 03 08 The main objective of this study is to investigate and rank the factors affecting the penetration rate in the drug market. This research is based on qualitative approach and uses grounded theory method. The qualitative part of the research was carried out by semi-structured interviews. The statistical population included doctors of pharmacy and university professors in economics and management. The sampling method was purposive and theoretical saturation was used which led to a sample size of 14. For this purpose, sampling was carried out according to snowball technique and continued until theoretical saturation was reached. In the qualitative part of the research, data was analyzed using open-ended, axial and selective coding. In order to rank the factors, AHP technique was used. In the current situation of the market, none of the companies can focus on all eight factors affecting the market penetration. Thus, ranking these factors can help them to take necessary actions for entering the drug market. Findings of this research can provide as a tool for senior managers in preparing suitable strategic plans. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی و رتبه‌بندی عوامل موثر بر میزان نفوذ در بازار دارو است. این پژوهش در چارچوب رویکرد کیفی و با به‌کارگیری روش داده بنیاد صورت گرفته است. روش اجرای این پژوهش در بخش کیفی با انجام مصاحبه نیمه ساختار یافته از نمونه انتخاب شده پرداخته شده است. جامعه آماری کلیه دکترهای داروساز و همچنین کلیه اساتید گروه اقتصاد و مدیریت در سال 1400 بودند. روش نمونه‌گیری به صورت هدفمند و با روش اشباع نظری از میان آنها 14 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. انتخاب نمونه طبق فرایند گلوله برفی پیش رفت و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه داشت. روش تحلیل داده‌ها در بخش کیفی این پژوهش استفاده از روش کدکذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی و ملزومات انجام هر یک از این مراحل مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. برای قسمت رتبه‌بندی عوامل از مقیاس زوجی با تکنیک AHP استفاده شده است. با توجه به شرایط کنونی بازار هیچ شرکتی نمی‌تواند همزمان روی هشت مقوله اصلی تمرکز کند بنابراین با استفاده از رتبه‌بندی این مقولات راحت‌تر می‌توانند وارد بازار دارو شده و اقدامات لازم را انجام دهند. با توجه به مشخص شدن عوامل موثر بر میزان نفوذ در بازار دارو باید گفت شرط لازم برای ماندگاری شرکت‌های داروساز در بازار کنونی توجه به این هشت عامل هست که در قسمت یافته‌های پژوهش ذکر شده است. این یافته‌ها قادر خواهند بود تا یک ابزار برای مدیران ارشد شرکت‌ها در آماده‌سازی یک برنامه استراتژیک مناسب فراهم کنند.

https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_251857_c720fd458c951b203fd58b8cf69f644c.pdf

موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی پژوهشنامه بازرگانی 1735-0794 26 104 2022 09 23 Ranking of National and Regional Attractiveness Indicators of Private Sector Investment Opportunities Market in Iran's رتبه بندی شاخص های جذابیت بازارملی و منطقه‌ای فرصت‌های سرمایه‌‌گذاری بخش خصوصی در شهرک‌ها و نواحی صنعتی ایران 127 156 254154 10.22034/ijts.2022.555002.3658 FA ناصر سیف اللهی دانشیار گروه مدیریت بازرگانی ،دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران 0000-0003-3084-256X Journal Article 2022 06 02 Objective: With the dramatic changes in the world, due to advances in technology, globalization of markets, companies and industrial areas have faced new conditions of political economy. Therefore, deciding on the right market is one of the key decisions for the companies in achieving success, and has direct impact on their profitability. Therefore, the purpose of this study is to rank the attractiveness of national and regional markets of private sector investment opportunities in industrial parks and areas of Iran, using the AHP method. Method: In terms of orientation, the study lies in the category of applied research and in terms of nature, it lies in the category of exploratory research. It is also considered qualitative in terms of data certainty. Sampling was applied using the judgmental and purposeful method. The statistical population of the present study includes all experts, manages of industrial companies and university professors, from which 16 interviews were conducted and analyzed. Results: After analyzing the interviews and prioritizing the results using the AHP method, 15 market attractiveness indicators were identified, including geographical distance, marketing growth rate, market size, rate and speed of the market growth, profit gaining opportunity in the market, intensity of competition, market stability, ease of entering the market (threat of new-comers), bargaining power of buyers, threat of substitute goods, economic factors, environmental factors, socio-cultural factors, political factors and legal factors. Results: By reviewing and summarizing the market attractiveness indicators that have been proposed in the previous researches, a set of indicators were provided to evaluate the potential of markets for investment. با تغییرات شگرف جهانی به واسطه پیشرفت در تکنولوژی، جهانی‌شدن بازارها، شرکت‌ها و نواحی صنعتی با شرایط جدید اقتصاد سیاسی مواجه شده‌اند. بنابراین تصمیم‌گیری در مورد انتخاب بازار مناسب یکی از تصمیم‌های کلیدی در موفقیت شرکت‌هاست که تأثیر مستقیمی بر میزان سودآوری آن‌ها دارد. تصمیم‌گیری پیرامون انتخاب بازار مناسب، یک مسأله تصمیم‌گیری چند معیاره است. از این‌رو هدف مطالعه حاضر رتبه‌بندی جذابیت بازار ملی و منطقه‌ای فرصت‌های سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در شهرک‌ها و نواحی صنعتی ایران به روش AHP است. روش: این مطالعه از لحاظ جهت‌گیری، در دسته پژوهش‌های کاربردی و از لحاظ ماهیت نیز در گروه پژوهش‌های اکتشافی قرار می‌گیرد. همچنین به لحاظ قطعیت داده‌ها کیفی به شمار می‌رود. روش نمونه‌گیری روش قضاوتی و هدفمند است. جامعه آماری پژوهش حاضر کلیه خبرگان، مدیران واحد صنعتی و اساتید دانشگاه است که در این میان 16 مصاحبه انجام و مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. یافته‌ها: پس از تجزیه‌وتحلیل مصاحبه‌ها واولویت‌بندی به روش AHP، 15 عامل نهایی ارزیابی جذابیت بازار که از جمله (عوامل نرخ و سرعت رشد بازار، فرصت کسب سود در بازار، شدت رقابت، سهولت ورود به بازار (تهدید تازه‌واردها)، قدرت چانه‌زنی خریداران، تأثیر عوامل فرهنگی اجتماعی، تأثیر عوامل قانونی و اقتصادی) بودند، شناسایی شدند. نتایج: با مرور و جمع‌بندی شاخص‌های ارزیابی جذابیت بازارها که تاکنون در تحقیقات پیشین مطرح گردیده، شاخص‌هایی برای ارزیابی پتانسیل بازارها برای سرمایه‌گذاری ارائه گردید

https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_254154_de69c6d6e8a67ce07ac394e00fd1413c.pdf

موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی پژوهشنامه بازرگانی 1735-0794 26 104 2022 09 23 Investigating the Effect of Cost Management and Differentiation Strategies on Company Risk, with Emphasis on the Role of Intellectual Capital and Risk Management تاثیر استراتژی رهبری هزینه و تمایز بر ریسک شرکت با تاکید بر نقش مدیریت ریسک و سرمایه فکری 157 180 254152 10.22034/ijts.2022.554331.3652 FA سید حسام وقفی استادیار گروه حسابداری دانشگاه پیام نور ، تهران، ایران 0000-0003-3493-7603 سید احسان حسینی استادیار گروه حسابداری،دانشکده علوم اداری، دانشگاه بین المللی امام رضا (ع)، مشهد، ایران فاطمه کشوری کارشناس ارشد حسابداری،دانشگاه پیام نور ،تهران،ایران Journal Article 2022 05 22 It is no secret to any knowledgeable manager that in today's dynamic and competitive environment, it’s absolutely essential to use the right strategy against the competitors. Following the right competitive strategy in such a market will lead to the consolidation of the organization's position in the industry and will improve the organization's performance. The purpose of this study is to investigate the effect of cost management and differentiation strategies on the risk of companies listed on the Tehran Stock Exchange. In this research, the criteria of differentiation and cost management strategy are independent variables, the criteria of company risk is dependent variable, and the effectiveness of risk management as well as the intellectual capital are considered as moderator variables. The statistical population of the study included all companies listed on the Tehran Stock Exchange in a period of 10 years in the 1390s. Systematic elimination was applied to select a statistical sample of 1270 observations. Fitting of the model and testing of the hypotheses was carried out using modeling structural equations in Smart PLS software. The results of the hypothesis testing indicated that there is no significant relationship between cost management strategy and risk management, and intellectual capital does not have a significant effect on this relationship. But there is a negative and significant relationship between differentiation strategy and company risk. هدف از این پژوهش بررسی تاثیر استراتژی رهبری هزینه و تمایز بر ریسک شرکت‌ها با تاکید بر نقش مدیریت ریسک و سرمایه فکری است. در این پژوهش معیارهای استراتژی رهبری هزینه و تمایز متغیر مستقل، معیارهای ریسک متغیر وابسته و اثر بخشی مدیریت ریسک و همچنین سرمایه فکری متغیر تعدیل‌گر می‌باشد. جامعه آماری پژوهش حاضر کلیه شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازه ی زمانی 10 ساله دهه 90 می‌باشد که با استفاده از روش حذف سیستماتیک تعداد 1270 مشاهده به‌عنوان نمونه آماری انتخاب شده است. برازش مدل تحقیق و آزمون فرضیات با مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزارهای Smart PLS انجام شده است. نتایج حاصل از آزمون فرضیه‌های تحقیق نشان داد که بین استراتژی رهبری هزینه با معیار‌های ریسک شرکت رابطه معناداری وجود ندارد و مدیریت ریسک و سرمایه فکری هم بر این رابطه تاثیر معنادای ندارد، اما بین استراتژی تمایز و ریسک رابطه منفی و معناداری وجود دارد و مدیریت ریسک دارای محتوای اطلاعاتی در رابطه با تاثیر استراتژی تمایز و معیار ریسک می‌باشد.

https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_254152_52db37e4c1f201fd1ed6f1b72fd72bdd.pdf

موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی پژوهشنامه بازرگانی 1735-0794 26 104 2022 09 23 The Role of Contract in Creation of Compulsory Arbitration Under the Iranian Legal Regime نقش قرارداد در تحقق داوری اجباری در نظام حقوقی ایران 181 215 246871 10.22034/ijts.2021.246871 FA اکبر میرزانژاد جویباری دانشیارگروه حقوق خصوصی، موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی، تهران، ایران اویس رضوانیان استادیار گروه حقوق خصوصی، موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی، تهران، ایران Journal Article 2021 07 03 Although the compulsory arbitration is not a new legal matter in Iran and many other jurisdictions, forcing the parties to insert the arbitration agreement in their contract is both new in Iranian legal regime and unprecedented elsewhere. One of the most salient forms of such compulsion is perhaps the one in Article 20 of the Third Five-year Development Plan of Iran, where the legislator requires that the arbitration agreement shall be inserted in the Shares Ceding contracts and duly signed by the parties. This new requirement of Iranian legislator, raises a number of new questions with regards to the nature and effects of such arbitration. In the current research paper, after reviewing the history of matter in Iranian legal regime and comparing it with some other jurisdictions, the writers attempted to discover the reasoning(s) of the legislator for such a questionable innovation. To this aim, the main concentration of the writers was on Article 20 of the Third Five-year Development Plan of Iran, as the most salient example of such compulsory arbitration. The main question to answer was whether the jurisdiction of such an arbitration panel is arising out of the legislation (like other compulsory arbitrations) or it could be considered as the parties’ intentions. The writers, for several reasons, concluded that compulsory arbitrate by forcing the parties to include the arbitration agreement in the contract, shall in no way be construed as contractual arbitration, but it is the same as other compulsory arbitrations, i.e. those by legislation. اگرچه داوری اجباری در نظام‌های حقوقی مختلف، از جمله حقوق ایران، پدیده جدیدی نیست، اما اجبار به داوری از طریق الزام به درج آن در قرارداد نهادی است که طی سال‌های اخیر در نظام حقوقی ایران پدیدار شده و در نظام‌های حقوقی دیگر مسبوق به سابقه نمی‌باشد. یکی از مشخص‌ترین نمونه‌های این نوع الزام از طریق قرارداد را در ماده 20 قانون برنامه سوم توسعه (تنفیذی در ماده 30 قانون نحوه اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی مصوب 1387)، می‌توان یافت که تصریح می‌کند داوری موضوع این قانون باید به‌عنوان شرط در قرارداد واگذاری سهام و اموال دولت در فرایند خصوصی‌سازی درج شده و به امضای طرفین برسد. این الزام قانونگذار، علاوه بر تمامی پرسش‌های معمول در خصوص داوری اجباری، پرسش‌های دیگری را نیز در باب ماهیت و آثار این نوع داوری برمی‌انگیزد. در پژوهش حاضر، پس از بررسی پیشینه موضوع در نظام حقوقی ایران و مطالعه تطبیقی آن با چند نظام حقوقی دیگر و همچنین تلاش برای کشف دلیل یا دلایل این شیوه بدیع قانون‌گذاری، با تمرکز بر ماده 20 قانون برنامه سوم توسعه به‌عنوان فرد اجلی متضمن این شکل از داوری اجباری، به این پرسش مبنایی پرداخته می‌شود که آیا صلاحیت هیئت داوری موضوع قانون مورد بحث ناشی از اراده قانون‌گذار است یا آن را باید حاصل توافق طرفین تلقی نمود. پاسخ نگارندگان به این پرسش این است که بنا به دلایل متعدد داوری‌های اجباری از طریق الزام به درج در قرارداد را نباید قراردادی محسوب کرد و باید آن‌ها را در شمار داوری‌های اجباری معمول -از طریق قانون‌گذاری- به شمار آورد.

https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_246871_d7d0463d9a1fab87aac5c71a92c74372.pdf