موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی پژوهشنامه بازرگانی 1735-0794 30 118 2026 03 21 The Legal Status of Declarations in Maritime Transport Contracts: The Legal Status of Declarations in Maritime Transport Contracts: A Comparative Study in Iranian Law and International Documents جایگاه حقوقی اعلامیه‌ها در قرارداد حمل و نقل دریایی:مطالعه‌ای تطبیقی در حقوق ایران واسناد بین‌المللی 21 62 735771 10.22034/ijts.2026.2079886.4227 FA محمد کبیری دانشجوی دکتری حقوق نفت و گاز، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران محمد مهریار استادیار گروه حقوق دانشگاه ادیان و مذاهب 0009-0000-4700-0241 Journal Article 2025 12 03 Maritime transport, as the principal conduit of international trade, requires a coherent legal framework for the exchange of information between the parties to a contract of carriage. Within this framework, maritime transport notices play a pivotal role in structuring legal relationships, preventing disputes, and delineating the scope of obligations and liabilities of the shipper, carrier, and consignee. Nonetheless, the fragmentation of rules governing such notices in Iranian law, coupled with divergent approaches adopted by international instruments, has generated legal uncertainty regarding their effects and the sanctions arising from their absence, delay, or inaccuracy. The need for this study stems from the lack of a comprehensive analysis of maritime notices as an independent legal institution with multifaceted legal consequences, as well as from the necessity of aligning domestic law with contemporary developments in maritime transport, particularly under the Rotterdam Convention. Employing a descriptive analytical methodology and a comparative legal approach, this article examines the concept, types, mandatory contents, and legal effects of maritime transport notices across the pre‑carriage, carriage, and post‑carriage phases. It compares Iranian law with the Hague Rules of 1924, the Hamburg Rules of 1978, and the Rotterdam Convention of 2008. The central research question is how maritime transport declarations function as legally binding instruments in organizing contractual relations under contracts for the carriage of goods by sea, and what legal consequences arise from non-compliance with declaration-related obligations under Iranian law and international instruments. The findings demonstrate that such declarations perform functions extending beyond mere information-sharing. They play a decisive role in creating reciprocal obligations, shifting the burden of proof, triggering strict liability—particularly with respect to dangerous goods—and activating enforcement mechanisms such as forfeiture of freight, contractual penalties, and rights of control or disposal over cargo. The study further concludes that the Rotterdam Convention offers a more coherent, transparent, and trade‑responsive framework than Iranian law and earlier conventions, thereby underscoring the urgency of legislative reform to accommodate modern and electronic transport practices. حمل‌ونقل دریایی به‌عنوان شریان اصلی تجارت بین‌الملل، مستلزم نظامی منسجم برای تبادل اطلاعات میان طرفین قرارداد حمل است. در این میان، اعلامیه‌های حمل‌ونقل دریایی نقش محوری در تنظیم روابط حقوقی، پیشگیری از اختلافات و تعیین حدود مسئولیت‌های فرستنده، متصدی حمل و گیرنده ایفا می‌کنند. با این‌حال، پراکندگی مقررات حاکم بر این اعلامیه‌ها در حقوق ایران و تفاوت رویکرد اسناد بین‌المللی، موجب ابهام در آثار حقوقی و ضمانت‌اجراهای ناشی از عدم صدور، تأخیر یا ارائه نادرست آن‌ها شده است. ضرورت پژوهش حاضر از خلا تحلیل جامع اعلامیه‌ها به‌عنوان نهادی مستقل با آثار چندگانه حقوقی و نیز نیاز به همگرایی حقوق داخلی با تحولات حمل‌ونقل دریایی معاصر، به‌ویژه در پرتو کنوانسیون روتردام، ناشی می‌شود. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی مفهوم، انواع، مندرجات الزامی و آثار حقوقی اعلامیه‌های حمل‌ونقل دریایی در سه مرحله پیش از حمل، حین حمل و پس از حمل می‌پردازد و آن‌ها را در حقوق ایران با کنوانسیون‌های لاهه 1924، هامبورگ 1978 و روتردام 2008 مقایسه می‌کند. سؤال اصلی پژوهش آن است که اعلامیه‌های حمل‌ونقل دریایی چگونه به‌عنوان ابزارهای حقوقی الزام‌آور، روابط طرفین قرارداد حمل را سامان می‌بخشند و تخلف از الزامات مربوط به آن‌ها چه پیامدهایی در نظام حقوقی ایران و اسناد بین‌المللی به دنبال دارد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اعلامیه‌ها نقشی فراتر از اطلاع‌رسانی داشته و در ایجاد تعهدات متقابل، تغییر بار اثبات، تحقق مسئولیت‌های مطلق به‌ویژه در خصوص کالای خطرناک و فعال‌سازی ضمانت‌اجراهایی نظیر سقوط حق کرایه، جریمه‌های قراردادی و حق تصرف در کالا مؤثرند. همچنین نتایج حکایت از آن دارد که کنوانسیون روتردام با ارائه مقرراتی منسجم، شفاف و متناسب با نیازهای تجارت مدرن، چارچوبی پیشروتر نسبت به حقوق ایران و اسناد پیشین فراهم کرده و بازنگری ساختاری در قوانین داخلی را ضروری می‌سازد.

https://pajooheshnameh.itsr.ir/article_735771_7a1de17cc6ba946dc0ad7920f7fc0b8c.pdf